عەبدولمونعیم عەلی عیسا
چ ڕاگەیەندراو بێت یان بە پەنهانی مابێتەوە، ناوچەی دابڕاو (ناوچەی عازل) -ئەو ناوچەیەی لە باشووری لوبنانەوە درێژ دەبێتەوە بۆ جەبەل ئەلشێخ و ناوچەی حەوزی یەرمووک لە سووریا- بووەتە واقیعێک کە ناتوانرێت پشتگوێ بخرێت، بەڵکو زۆرێک لە ئاماژەکانی هێشتا یەک لە دوای یەک کەڵەکە دەبن. ڕووخاندنی تەلاری گوند و شارۆچکەکان لەو دوو ناوچەیەدا بووەتە چالاکییەکی ڕۆژانەی هێزەکانی داگیرکەر، هاوشانی لەناوبردنی ڕووپۆشی ڕووەکی کە دەبێتە ڕێگر لەبەردەم "بینینی ڕاستەوخۆ"دا، جگە لە حاڵەتەکانی ئاوارەکردن کە زۆرجار بەهۆی پێشێلکارییەکانی هێزەکانی داگیرکەر لەو ناوچانەی کۆنترۆڵیان دەکەن، دەستبەجێ ئەنجام دەدرێن. مەترسیدارترین لایەنی بابەتەکە ئەوەیە کە ئەم فراوانخوازییانە وەک کۆتایی دەرناکەون، و کۆنترۆڵکردنی چەند کیلۆمەترێک "تەماحی" داگیرکەری سنووردار نەکردووە، کە وا دەردەکەوێت بۆ فراوانخوازیی زیاتر ئامادە بێت. هێرشەکانی ئیسرائیل تەنانەت لە کاتی گەرمەی دانوستانەکانی لوبنان و ئیسرائیل لە واشنتن لە نێوان ١٤ بۆ ٢٣ی نیسانی ڕابردوودا نەوەستان، و هەر لەو کاتەدا بوو کە بنیامین نەتەنیاهۆ وتی: "فەرمانم بە سوپا داوە بەردەوام بن لە بەهێزکردنی ناوچەی دابڕاو لە باشووری لوبنان و فراوانکردنی بەرەو ڕۆژهەڵات تاوەکو جەبەل ئەلشێخ".
ئیسرائیل بەم کارەی هەموو ڕێککەوتنە دووقۆڵییەکان پشتگوێ دەخات، لە ڕێککەوتنی "جیاکردنەوەی هێزەکان"ەوە کە لە ساڵی ١٩٧٤ لەگەڵ دیمەشق واژۆ کراوە، تا دەگاتە "هێڵی شین" کە نەتەوە یەکگرتووەکان لە ساڵی ٢٠٠٠ وەک هێڵی جیاکەرەوەی نێوان سنووری فەلەستین و لوبنان کێشای. هەروەها تەنانەت ئەو لێکتێگەیشتنانەش پشتگوێ دەخات کە بەم دواییانە لەگەڵ لوبنان ئەنجامدراون؛ نەتەنیاهۆ ئاماژەی بەوە کردووە کە ئەو ئازادیی کارکردنەی بەپێی یاداشتنامەی لێکتێگەیشتنی واژۆکراوی نێوان وەفدی دانوستانکاری لوبنان و ئیسرائیل لە واشنتن بە سوپاکەی دراوە، بەردەوام دەبێت. ئەمەش هەوڵێکە بۆ پاساودانی بەئامانجگرتنی ئەو ناوچانەی کە داگیرکەر گومانی هەیە چەکدارانی حزبوڵڵای تێدا بێت، چونکە ئازادیی کارکردن گرتنەبەری ئەو ڕێکارانە دەگرێتەوە کە ئیسرائیل بە پێویستی دەزانێت بۆ بەرگری لە خۆی لە بەرامبەر هەر هەڕەشەیەکی نزیک یان هەبوو، بەمەش فراوانخوازی لە ناو خاکی سووریا و لوبناندا لە هەر ساتێکدا بەپێی ئەو پاساوانە دەبێتە کارێکی گونجاو.
خاڵی جێی سەرنج ئەوەیە کە ئیسرائیلییەکان چوون بۆ واژۆکردنی یاداشتنامەی لێکتێگەیشتن لەگەڵ لوبنانییەکان کە هێڵە گشتییەکانی "ناوچەی دابڕاو" لەخۆدەگرێت، بەڵام وەک دەردەکەوێت، پێویستییان بە ئەنجامدانی کارێکی هاوشێوە لەگەڵ سوورییەکان نەبینیوە. بە هەر حاڵ، سیمای ئەو ناوچەیە دوور لە یاداشتنامەکانی لێکتێگەیشتن خەریکە دادەڕێژرێت، و هیچ ڕۆژێک بەسەر ناچێت بەبێ پرۆسەی زەوتکردنی زەوییەکانی سووریا و لکاندنیان بەو ناوچانەی پێشتر کۆنترۆڵ کراون. ڕوونە کە تەلئەبیب تا ڕادەیەکی زۆر دڵنیایە لە نەبوونی هیچ کاردانەوەیەکی سووریا، بەهۆی ئەو لاوازییەی وڵاتەکە لە هەموو ئاستە سیاسی، ئابووری و سەربازییەکاندا پێوەی دەناڵێنێت، بەڵکو بابەتەکە گەیشتووەتە ئاستێکی هەڵوەشانەوەی کۆمەڵایەتی کە بێ وێنەیە. لەبەر ئەوە، پێشبینی دەکرێت فشارە سەربازی و سیاسییەکانی ئیسرائیل بۆ سەر حکومەتەکانی دیمەشق و بەیرووت بەردەوام بن بۆ چەسپاندنی ئەم ناوچەیە وەک ئەمری واقیعێک، دوور لە هەر تێگەیشتنێکی نووسراو. مەترسییەکە لەوەدایە کە ئەم ناوچانە بگۆڕدرێن بۆ "ناوچەی لکێندراو و بە تەواوی بخرێنە سەر قەوارەی ئیسرائیل، ڕێک وەک ئەوەی لەگەڵ بەرزاییەکانی جۆلانی سووریادا ڕوویدا کە لە ساڵی ١٩٦٧دا داگیرکرا و لە ساڵی ١٩٨١دا لکاندنی بە ئیسرائیلەوە ڕاگەیەندرا. ئەوەی یارمەتی تەلئەبیب دەدات لە خێراکردنی پلانەکانیدا، نەبوونی هیچ هەماهەنگییەکی سووریا و لوبنانە لەم بوارەدا، چونکە بێگومان هەبوونی هەماهەنگییەکی لەو شێوەیە بەسە بۆ بەهێزکردنی پێگەی هەردوولا.
بژاردە بەردەستەکانی بەردەم بەیرووت و دیمەشق هەموویان تاڵن؛ لە کاتێکدا تەلئەبیب فشاری سەربازی دەکات، دەبینین واشنتن خەریکی جێبەجێکردنی توندترین جۆری فشاری سیاسییە کە ئامانجی واژۆکردنی ڕێککەوتنێکە لە نێوان هەر یەکێکیان و تەلئەبیب. بەڵام هەموو ڕێگەکان دانەخراون؛ لە حاڵەتی لەم شێوەیەدا بژاردەی کردنەوە بەرەو ناوخۆ (ئاشتەوایی و دیالۆگی ناوخۆیی) سەلامەتترین و کاریگەرترین بژاردەیە. ئەوەی ئێستا بۆ هەردوو وڵات گرنگە، ڕێکخستنەوەی "ماڵی ناوخۆ"یە کە دیوارەکانی لێکهەڵوەشاون، ئەمەش پێویستی بە دیالۆگ لەگەڵ هێزە کۆمەڵایەتی و مەدەنییە کاریگەرەکان هەیە. ئەم بژاردەیە دەرفەت دەداتە بەرەی ناوخۆ کە جۆرێک لە یەکگرتوویی هەبێت کە ڕێگەخۆشکەر بێت بۆ دۆزینەوەی ئەو چارەسەرانەی کە بەهۆی تێکچوونی هاوسەنگیی هێزەوە بەردەست نین، وەک پەنابردن بۆ ناوەندە نێودەوڵەتییەکان و لە سەروویانەوە نەتەوە یەکگرتووەکان، تا دەگاتە ئەگەری داواکردنی بەستنی کۆنگرەیەکی نێودەوڵەتی کە ئامانجی کۆکردنەوەی پشتیوانیی وڵاتان و هێزە نەیارەکانی کارەکانی ئیسرائیل بێت، و سەپاندنی بڕیاری پابەندکەر بەسەر ئیسرائیلدا بۆ کشانەوە لەو ناوچانەی کۆنترۆڵی کردوون؛ ئەمەش وەک بژاردەیەک دەردەکەوێت کە تاقە ڕێگەی بەردەست بێت لە سایەی بارودۆخی ئێستادا
