بەغدا – INA
بەڕێوەبەری سەنتەری واریس بۆ نەخۆشییەکانی شێرپەنجە سەر بە عەتەبەی حوسێنیی پیرۆز، حەیدەر عابدی، زانیاریی وردی سەبارەت بەو هاوبەشییە ستراتیژییە ئاشکرا کرد کە لەگەڵ کۆمپانیای "سێرمۆ فیشەر" (Thermo Fisher)ی ئەمریکی واژۆ کراوە، کە پێشەنگێکی جیهانییە لە بواری کارلێککارە بایۆلۆجییەکاندا. هاوكات جەختی کردەوە لەسەر سەرکەوتنی فەرمیی عێراق لە بەدەستهێنانی مافی مۆڵەت بۆ خاوەندارێتییکردنی تەکنەلۆژیا پزیشکییە پێشکەوتووەکان کە ڕێگە بە بەرهەمهێنانی دەرمانە بایۆلۆجییە نوێکان و پێداویستییەکانی چارەسەری جیناتی و بەرگری لە ناوخۆی وڵاتدا دەدات، ئەمەش ساڵانە ملیارێک دۆلار دەگەڕێنێتەوە کە پێشتر بۆ هاوردەکردنی دەرمانە بایۆلۆجییەکان خەرج دەکرا.
عابدی لە میانی میوانداریکردنی لە بەرنامەی (رأي الأغلبية) کە لە شاشەی کەناڵی "العراقية الإخبارية" پێشکەش دەکرێت، ڕایگەیاند: "ئەم ئاڕاستە بەرزخوازە دەگەڕێتەوە بۆ دیدگای سەرپەرشتیاری شەرعیی عەتەبەی حوسێنیی پیرۆز، شێخ عەبدولمەهدی کەربەلایی، کە لە سەرەتاوە جەختی لەسەر پێویستیی دابینکردنی دەرفەتێکی چارەسەری بۆ هاووڵاتیی عێراقی کردووەتەوە کە هاوتای ئەوە بێت کە هەر نەخۆشێک لە وڵاتە پێشکەوتووەکانی جیهاندا بەدەستی دەهێنێت".
گواستنەوە بەرەو تەکنەلۆژیاکانی چارەسەری نوێ و ورد
عابدی ڕوونییکردەوە کە "دامەزراوە پسپۆڕەکانی سەر بە عەتەبەی حوسێنیی پیرۆز دەستیان کردووە بە کارکردن بەپێی پێوەرە جیهانییە توندەکان، بە شێوەیەک کە ئەکادیمیای سێبتەین بۆ چارەسەری ئۆتیزم بەرزترین متمانەی نێودەوڵەتی لەسەر ئاستی ناوچەکە و نەک تەنها عێراق بەدەستهێناوە، لە کاتێکدا سەنتەری چاندنی مۆخی ئێسک خاوەنی 33 یەکەی چاندنە، کە ئەمەش بەرزترین توانای وەرگرتنە لەسەر ئاستی وڵاتانی عەرەبی و پێش نزیکترین سەنتەری هەرێمی کەوتووە کە تەنها 27 یەکەی هەیە".
ئاماژەی بەوەشکرد کە "سەنتەری چاندنی مۆخی ئێسک شاهیدی هاوکارییەکی توندوتۆڵ بووە لەگەڵ وەزارەتی تەندروستی، تیمی ڕەوانەکردنی پزیشکی و لێژنەی هونەری لە شاری پزیشکی ، ئەمەش بووە هۆی ئەنجامدانی 390 پرۆسەی چاندن لە کاتی دەستپێکردنییەوە لە ماوەی سێ ساڵی ڕابردوودا، کە نزیکەی 100 پرۆسەیان تەنها لە نیوەی یەکەمی ئەمساڵدا ئەنجامدراون، هەروەها ئەو سەنتەرانەی شێرپەنجە کە متمانەی نێودەوڵەتییان هەیە، هاوتای 22%ی کۆی ئەو منداڵە عێراقییانە ڕادەکێشن کە تووشی شێرپەنجە بوون، و ڕێژەیەکی بەرزی چاکبوونەوەیان بە ستانداردێکی جیهانی بەدیهێناوە".
سەرۆکی دامەزراوەکە ڕوونیشیکردەوە کە "ئەم باڵادەستی و دانپێدانانە نێودەوڵەتییە دەرگای بەڕوودا کردینەوە بۆ لێدانی ئەو دەرگایانەی کە پێشتر بە مەحاڵ دادەنران، بەتایبەت لەگەڵ زیادبوونی پشتبەستنی جیهانی بە چارەسەرە جیناتییەکان و خانە بەرگرییەکان، کە ئەم تەکنەلۆژیایانە قۆرخکراوی دەستە وڵاتە پێشکەوتووەکانن و تەنانەت وڵاتە دەوڵەمەندەکانی ناوچەکەش نییانە، کە ناچارن نەخۆشەکانیان ڕەوانەی نەخۆشخانە بەناوبانگەکانی ئەمریکا بکەن وەک نەخۆشخانەی (ئێم دی ئەندرسۆن) بە تێچوویەک کە لە یەک ملیۆن یان ملیۆن و نیوێک دۆلار بۆ هەر نەخۆشێک تێپەڕ دەکات، ئەمەش شتێکە کە زۆرێک لە وڵاتان توانای دابینکردنیان بۆ سەرجەم نەخۆشەکان نییە".
زانیاریی وردی ڕێککەوتنەکە لەگەڵ "سێرمۆ فیشەر" و ئاسایشی دەرمان
عابدی ڕایگەیاند کە "هەنگاوەکان بەرەو دابینکردنی ئەم تەکنەلۆژیایانە لەسەر درێژایی ساڵێکی تەواو بەردەوام بوون، و دیدارگەلێکی چڕ و سەردانی هاوبەشیان لەخۆگرتبوو، لە نێویاندا سەردانی شاندێکی کۆمپانیای (سێرمۆ فیشەر)ی ئەمریکی بۆ عێراق بۆ بینینی ژێرخانەکانی دامەزراوەکە، و سەرکەوتنی پڕۆسەکانی چاندنی مۆخی ئێسک و ئەو متمانە نێودەوڵەتییانەی کە بەدەستهاتوون، هانی کۆمپانیا ئەمریکییەکەی دا –کە فرۆشی ساڵانەی لە 60 ملیار دۆلار تێپەڕ دەکات– بۆ بەخشینی مافی مۆڵەتەکە بە عێراق، ئەمەش بۆ دوورکەوتنەوە لە هەر ئەگەرێکی شکستهێنان کە ڕەنگە ڕەنگدانەوەی لەسەر بەرهەمەکەی هەبێت".
ئەوەشی خستە ڕوو کە "ڕێککەوتنەکە بڕیار دەدات لەسەر دروستکردنی شارێکی پیشەسازیی تەواوکار کە ژێرخانی پێویست بۆ بەرهەمهێنانی دەرمانە نوێیەکان لەخۆبگرێت، بۆ ئەوەی لەگەڵیدا گەشتێکی دروستکردن و مەشقی پسپۆڕانە بۆ کادرە پزیشکییەکان دەستپێبکات".
دەرئەنجامە ئابووری و تەندروستییەکان و خۆماڵیکردنی دەرمان
سەبارەت بە بەرهەم و دەرئەنجامەکانی ئەم ڕێککەوتننامەیە بۆ سەر عێراق و هاووڵاتیان، عابدی جەختی کردەوە کە "قازانجی ئابووری و تەندروستییەکەی زۆر گەورە دەبێت؛ چونکە دەوڵەت بە فەرمی دەرمانی بایۆلۆجی هاوردە دەکات کە کوتانەکان، چارەسەرەکانی شێرپەنجە و نەخۆشییە درێژخایەنەکان دەگرێتەوە بە بەهایەک کە لە ملیارێک دۆلار کەمتر نییە لە ساڵێکدا، و بەپێی ئەم پڕۆژەیە، ئەم بڕە پارە زەبەلاحانە لە ناوخۆی عێراقدا دەمێننەوە لە ڕێگەی خۆماڵیکردنی پیشەسازیی زیاتر لە 70 دەرمانی بایۆلۆجی و دابینکردنی دراوی قورس، جگە لە مسۆگەرکردنی بەردەوامیی دابینکردنی دەرمان بۆ کۆتاییهێنان بە مەینەتیی نەمانی دەرمان و پچڕانی بەردەوامی لە بازاڕەکاندا".
عابدی جەختی لەوەش کردەوە کە "بەرهەمهێنانی ناوخۆیی دەبێتە کۆڵەکەیەکی بنەڕەتی بۆ ئاسایشی دەرمانی نیشتمانی بۆ پاراستنی وڵات لە قەیرانە جیهانییەکان وەک پەتای کۆڕۆنا کە پێشتر بووە هۆی وەستانی گەیشتنی پێداویستییەکان بۆ عێراق، هەروەها پڕۆژەکە بەشدار دەبێت لە هاوشانبوون لەگەڵ پێشکەوتنی پزیشکیی خێرا و کورتکردنەوەی بەربەستی ئەو 10 ساڵەی کە دەستکەوتنی هەر دەرمانێکی بایۆلۆجیی نوێ بۆ نەخۆشی عێراقی دەیخایەند"، نوسینگەی تەندروستی ڕێنماییداوە بە کەمکردنەوەی مەترسییەکانی گواستنەوە و کۆگاکردنی ئەو دەرمانە هەستیارانەی کە لە ڕێگەی کەرتی تایبەتەوە بە ڕێگای نادیار و ناپەسەند دزە دەکەن و بەهۆی نەبوونی پابەندبوون بە پێوەرە جیهانییە هەستیارەکان بۆ گواستنەوەیان، ڕووبەڕووی تێکچوون دەبنەوە.
