بەغدا – INA – محەمەد تالبی
ئەمڕۆ دووشەممە، وەزارەتی ژینگە، داڕشتنی ستراتیژییەکی نوێی نیشتمانی بۆ هەمەجۆریی بایۆلۆژی لە عێراقدا ڕاگەیاند کە تاوەکو ساڵی 2032 درێژ دەبێتەوە، هاوكات ئاماژەی بەوە کرد کە ستراتیژییەکە 17 ئامانجی نیشتمانی لەخۆدەگرێت، کە لە نێوانیاندا دروستکردنی پارێزگراوە سروشتییەکان و گێڕانەوەی 30%ی سیستەمە ژینگەییە تێکچووەکان هەن.
بەڕێوبەری بەشی هەمەجۆریی بایۆلۆژی و سیستەمە ژینگەییەکان لە وەزارەت، عادل عەمران سەلمان، بە ئاژانسی هەواڵی عێراقی (INA)ی ڕاگەیاند: "عێراق پێشتر یەکەمین ستراتیژیی نیشتمانی بۆ هەمەجۆریی بایۆلۆژی و پلانی کاری جێبەجێکردنی بۆ ماوەی ساڵانی 2015 تاوەکو 2020 جێبەجێ کردووە، کە لەسەر بنەمای ئامانجەکانی ئیشی جیهانی دەرچوو لە ڕێککەوتننامەی هەمەجۆریی بایۆلۆژی (CBD) دامەزرابوو، کە عێراق لە ساڵی 2009دا پەیوەندی پێوە کردبوو".
سەلمان ئاماژەی بەوەشکرد کە "چوارچێوەی نوێی جیهانی بۆ هەمەجۆریی بایۆلۆژی کە لە کۆنگرەی کانوونی یەکەمی 2022دا پەسەندکرا، 4 غایەت و 23 ئامانجی نوێی تاوەکو ساڵی 2050 داناوە کە بۆ دەوڵەتانی ئەندام پابەندکەرن"، و ڕوونی کردەوە کە "عێراق لە ژێر ڕۆشنایی ئەوانەدا 17 ئامانجی نیشتمانی داڕشتووە کە لەگەڵ ژینگەی ناوخۆیی خۆیدا دەگونجێن و لە ساڵی 2027ەوە تاوەکو ساڵی 2032 بەردەوام دەبن".
ئاماژەی بەوەشکرد: "ئامانجە نیشتمانییەکان سەرنج دەخەنە سەر نوێکردنەوەی سیستەمی زانیارییە جوگرافییەکان (GIS) و بنکەدراوەکان بۆ 82 ناوچەی سەرەکیی هەمەجۆریی (KBA) لە عێراقدا، و جێبەجێکردنی پلاندانانی شوێنیی بەشداریکرانە بۆ بەکارهێنانی زەوییەکان، سەرەڕای گێڕانەوەی 30%ی ناوچە تێکچووەکانی سیستەمە ژینگەییە زەمینییەکان و ئاوە ناوخۆییەکان بۆ گەڕاندنەوەیان بۆ دۆخی سروشتیی خۆیان".
تیشکی خستە سەر ئەوەی کە "ئامانجەکان لە هەمان کاتدا دروستکردنی ناوچەی پارێزراوی نوێ لەخۆدەگرن بۆ سنووردارکردنی قڕبوونی ئەو جۆرانەی کە بەهۆی چالاکییە مرۆییەکانەوە هەڕەشەیان لەسەرە، ڕێکخستنی بازرگانیکردن بە ئاژەڵە مەترسی لەسەرەکان، کۆنترۆڵکردنی جۆرە نامۆ و داگیرکەرەکان و نوێکردنەوەی زانیارییەکانیان، لەپاڵ کەمکردنەوەی مەترسییەکانی پیسکەرەکان لەسەر ژینگە و تەندروستیی مرۆڤ، و داپۆشینی پەڕاوەکانی سەلامەتیی بایۆلۆژی و ماددە دەستکاریکراوە بۆماوەییەکان"، هاوکات جەختی لە ناردنی حەوتەمین ڕاپۆرتی نیشتمانی بۆ هەمەجۆریی بایۆلۆژی بۆ سکرتاریەتی ڕێککەوتننامەی نێودەوڵەتی لە 28ی شوباتی 2026دا کردەوە.
سەلمان جەختی لە گرنگیی پەڕاوی زەوییە شێدارەکان لە عێراقدا کردەوە بەهۆی هەبوونی 218 زەویی شێدار کە وەزارەتی سەرچاوەکانی ئاو بەپێی ڕێککەوتننامەی نێودەوڵەتیی ڕامسار بەدواداچوونیان بۆ دەکات، کە هەندێکیان وەک پارێزراو ڕاگەیەندراون وەک ئەهوارەکان کە خراونەتە ناو لیستی کەلەپووری جیهانی (یونسکۆ)، لە کاتێکدا زەوییە شێدارەکانی تر پێویستیان بە پلانی پاراستنی بەپەلە هەیە، و ئاماژەی بەوەشکرد کە "ستراتیژییەکە ئامانجی تایبەت بە دابینکردنی دارایی پڕۆژە ژینگەییەکان و داڕشتنی پلانی وەبەرهێنان بۆ زامنکردنی بەردەوامییان لەخۆدەگرێت، کاتێک بەرنامەی گەشەپێدانی نەتەوە یەکگرتووەکان (UNDP) ئەرکی جێبەجێکردنی پڕۆژەکە بە دارایی بەخشینی ڕێکخراوی ژینگەی جیهانی (GEF) دەگرێتە ئەستۆ".
لە ەکەدا سەلمان ڕایگەیاند کە "ستراتیژییەکە بە هەوڵێکی بەشداریکرانە داڕژاوە کە سەرجەم وەزارەتە پەیوەندیدارەکانی گرتووەتەوە، بەتایبەت وەزارەتی کشتوکاڵ لە پەڕاوی گێڕانەوەی زەوییە تێکچووەکان و ڕووبەرە سەوز و شینەکاندا".
و ڕوونی کردەوە کە "فەرمانگە گشتییەکانی ژینگە لە پارێزگاکانی ناوچەکانی باشوور، ناوەڕاست، فوراتی ناوەڕاست و باکوور پشکدار بوون لە بنیاتنانی پێکهاتەکەدا، و گەورەترین ڕۆڵیان دەبێت وەک قۆڵی جێبەجێکردن و مەیدانی بۆ بەرنامە و پڕۆژەکان ڕاستەوخۆ دوای ڕاگەیاندنی فەرمیی ستراتیژییەکە".
لە کۆتاییدا ئاماژەی بەوەشکرد کە "پاراستنی هەمەجۆریی بایۆلۆژی پێویستی بە پلانگەلی داهاتووی چەسپاو هەیە، و وەزارەت کار بۆ تەواوکردنی ڕەزامەندیی لایەنە پەیوەندیدارەکان دەکات بۆ ڕاگەیاندنی فەرمیی ستراتیژییەکە لە ماوەی ئەم ساڵەدا و دەستپێکردن بە جێبەجێکردنی".
