بەغدا - INA - ئامینە سەلامی
ئەمڕۆ شەممە وەزارەتی داد وەرگرتنەوەی زیاتر لە 25 ملیۆن دۆلاری لە سامانی تاڵانكراوی عێراقی لە ماوەی دوو ساڵی ڕابردوودا ڕاگەیاند، وێڕای ئاماژەدان بە ڕێوشوێنە یاساییە بەردەوامەكان لە پێنج وڵات بۆ وەرگرتنەوەی موڵكی و هەژماری بانكی قاچاخ ، وەزارەتەكە بردنەوەی لە شەڕە یاساییە نێودەوڵەتییەكان و هەڵگرتنی بەستنی سەروەت و سامان بە بەهای ملیۆنان دۆلار پشتڕاستكردەوە.
ئەحمەد لەعێبی وتەبێژی وەزارەتەكە بە ئاژانسی هەواڵی عێراقی (INA)ی ڕاگەیاند : كارەكان بە هەماهەنگی لەگەڵ دەستەی دەستپاكی فیدراڵی بۆ وەرگرتنەوەی پارە تاڵانكراوەكانی عێراق لە دەرەوەی وڵات لە ڕێگەی كەناڵە یاسایی و دادوەرییەكانەوە بە پشتبەستن بە ڕێككەوتنە نێودەوڵەتییەكان بەردەوامە، ئاماژەی بەوەشكردووە، پرۆسەی چاكبوونەوە قۆناغی ئاڵۆز لەخۆدەگرێت كە ڕەنگە ساڵانێكی زۆری پێبچێت.
لەعێبی ڕوونیكردەوە : كە میكانیزمی بوژانەوە پشت بە ڕێككەوتننامەی نەتەوە یەكگرتووەكان دژی گەندەڵی و یاداشتنامەی لێكتێگەیشتنی دوولایەنە دەبەستێت، ئاماژەی بەوەشكرد، دۆسیەكان لەلایەن كۆمیسیۆنی دەستپاكی فیدراڵیەوە ڕەوانە دەكرێن دوای تەواوبوونی ڕێكارەكانی دەستبەسەرداگرتن، دوای ئەوە هەماهەنگی لەگەڵ لایەنە زیانلێكەوتووەكان ئەنجام دەدرێت، وە وەزارەتەكەش مەرجە یاساییەكانی بۆ دابین دەكرێت، بە پلەی یەكەم بڕیارە كۆتایی و پابەندكەرەكانی دادگا، ئاماژەی بەوەشكرد، رێكارەكان بریتین لە تۆماركردنی داوای یاسایی بۆ بەدەستهێنانی فەرمانی جێبەجێكردن بۆ ئەو بڕیارانەی كە لەلایەن دادگاكانی عێراقەوە لە وڵاتانی پەیوەندیدار دەركراون، دواتر جێبەجێكردنیان بەرامبەر بە سەروەت و سامانی جوڵاو و نەگواستراو و گەڕاندنەوەی بۆ عێراق، ئاماژەی بەوەشكرد، بەدواداچوونی یاسایی لەڕێگەی پارێزەرانی دەستنیشانكراوەوە لە دەرەوەی وڵات ئەنجام دەدرێت، لەكاتێكدا هەماهەنگی دیپلۆماسی دەكەوێتە دەرەوەی دەسەڵاتی وەزارەتەكە، دیارترین ئەو وڵاتانەی كە كارەكانیان لەگەڵدایە بریتین لە ئوردن، لوبنان، كوێت، بولگاریا و عومان.
لەعێبی ئاماژەی بەوەشكرد : یەكێك لەو دۆسیە دیارانەی كە لە بەرژەوەندی عێراق یەكلایی بووەوە، ئەو داوایە بوو كە لە ساڵی 2010 لەلایەن دامەزراوەی ئەمانەت بۆ بازرگانی نێودەوڵەتی لەبەردەم دادگاكانی ئوردن تۆماركرابوو، داوای 53 ملیۆن دۆلاری كرد لەسەر بنەمای گرێبەستی ئاڵوگۆڕكردن لەگەڵ كۆمپانیاكانی سەر بە وەزارەتی پیشەسازی و كانزاكان،ڕوونیشیكردەوە، دادگاكە لە ساڵی 2015 بڕیارێكی دەركردووە، وەزارەت و حكومەتی عێراقی پابەندكردووە بە هاوبەشی ئەو بڕە پارەیە لەگەڵ سووددا.
ڕوونیشیكردەوە : رێكارەكانی دواتر بووە هۆی هەڵوەشاندنەوەی سەرجەم دەستبەسەرداگرتنەكان كە كاریگەرییان لەسەر سامانە عێراقییەكان هەبووە لە ئوردن، ئەمەش بەشێوەیەكی كاریگەر بڕیارەكە پووچەڵكردەوە، ئاماژەی بەوەشكرد، دامەزراوەكە سكاڵای یاسایی لە دادگاكانی ئەمریكا تۆماركرد، بەڵام دەسەڵاتی دادوەری ئەمریكا لەسەر بنەمای پرەنسیپی پارێزبەندی سەروەری دۆسیەكەی ڕەتكردەوە، دادگای تێهەڵچوونەوەش بڕیارەكەی پشتڕاستكردەوە و بڕیارەكەی كۆتایی بە بەرژەوەندی عێراق كرد.
لەعێبی دووپاتی كردەوە : كە لە ماوەی ساڵانی 2025 و 2026 عێراق توانی زیاتر لە 3 ملیۆن دۆلار وەربگرێتەوە كە لە هەژماری باڵیۆزخانەی كۆماری عێراق لە بەیروت دانرابوو، ئەم بڕە پارەیە نوێنەرایەتی بەشێكە لە پارە گەندەڵكراوەكانی شارەوانی بەغدا كە لە بانكەكانی لوبنان بەسترابوو، جگە لەوەش چەندین بڕیاری دادگا لە بەرژەوەندی عێراق دەرچووە، لەوانەش وەرگرتنەوەی پارەی زیاتر لە 100 دۆلار بڕی 332 ملیۆن دینار لە بەڕێوەبەرێكی پێشووی دەستەی بۆرسە و بۆند، هەروەها وەرگرتنەوەی بڕی 20,487,308,000 دۆلار بۆ سوودی بانكی بازرگانی عێراق دوای ئەوەی بڕیاری عێراقی جێبەجێكردنی لە لوبنان درا.
ووتیشی : بڕیارێكی دیكە دەرچووە بۆ وەرگرتنەوەی زیاتر لە 1.706 ملیار دۆلار لە هەڵهاتووێكی سزادراو لە ئوردن، لەكاتێكدا ڕێكارەكانی جێبەجێكردن دژی سەروەت و سامانە بەستووەكانی بەردەوامن، ئاماژەی بەوەشكردووە، ماوەی چاكبوونەوە بەزۆری لە نێوان دوو بۆ حەوت ساڵدایە بۆ هەر كەیسێك بەهۆی ئاڵۆزییەكانی بەڵگەی یاسایی و یاسای جیاواز.
وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی عێراق ئاماژەی بەوەشكرد، بەرچاوترین تەحەددیاتەكان لە پێویستی سەلماندنی تاوانی گەندەڵیدایە بە بڕیاری كۆتایی دادگا لە ناوخۆی عێراقدا، ئەمە جگە لەوەی هەندێك وڵات پێویستیان بە ڕێككەوتنی دوولایەنە یان بڕیاری كۆتایی ورد هەیە بۆ هاوكاریكردن، ڕوونیكردەوە كە تەحەدای تەكنیكی پەیوەست بە شاردنەوەی پارە لە ژێر ناوی كۆمپانیاكانی توێكڵ یان كەسانی دیكەدا هەیە.
ڕوونیشی كردەوە : بەدواداچوون و بەدواداچوون بۆ پارەكان دەكەوێتە ژێر دەسەڵاتی دەستەی دەستپاكی، لە كاتێكدا ڕۆڵی وەزارەتی داد دوای دەستنیشانكردنی پارەكان و بە فەرمی بەستنیان دەستپێدەكات. دواتر ڕێكارە یاساییەكان بە دوو قۆناغ بەردەوام دەبن، یەكەم، ڕاسپاردنی پارێزەرێكی بیانی بۆ تۆماركردنی سكاڵای یاسایی بۆ بەدەستهێنانی جێبەجێكردنی بڕیارە عێراقییەكان، دووەمیش چاودێریكردنی جێبەجێكردن و گواستنەوەی ئەو پارانەی وەرگیراون، بەپێی یاسا كارپێكراوەكان بۆ گەنجینەی دەوڵەت، ئاماژەی بەوەشكردووە، هەندێك كەیس، لەنێویاندا ئەوانەی پەیوەندییان بە تۆمەتی ئۆپەراسیۆنی بەیانییەوە هەیە، هێشتا لەژێر لێكۆڵینەوەدان لەلایەن دەسەڵاتە دادوەرییەكانەوە.
