نەرمین موفتی
تاوانەکەی کەرکووک (٨ی تەممووز) تەنیا دۆسیەیەکی جەنایی سادە نییە، بەڵکو ئاماژەیەکی ڕوونە بۆ ئەوەی عێراق نەک هەر لە بونیاتنانەوەی شارەکانیدا شکستی هێناوە، بەڵکو هێشتا دەستی بە پڕۆسەی بونیاتنانەوەی"مرۆڤ"یش نەکردووە. ئەم تاوانە تەنیا هەواڵێکی جەنایی نییە، بەڵکو زلەیەکی توندی ئەخلاقی و مرۆییە بۆ هەموو کۆمەڵگە؛ کاتێک تۆمەتبارەکان دوو منداڵی تەمەن خوار ١٠ ساڵ بن و تۆمەتبار بن بە ڕاکێشانی منداڵێکی ٣ ساڵان و دەستدرێژیکردنە سەری و کوشتنی، پاشان هەوڵدان بۆ شاردنەوەی تاوانەکە لەناو مەلەوانگەیەکدا، لێرەدا کێشەکە لە سنووری دادگا دەردەچێت و دەبێتە پرسیارێکی ئازاربەخش بۆ هەمووان.
سروشتییە کە ڕای گشتی داوای قورسترین سزا بکات، بەڵام سزا هەرچەندە توندیش بێت، ناتوانێت ڕێگری لە تاوانی داهاتوو بکات ئەگەر تەنیا بە سزادانی تاوانباران واز بهێنین و ئەو هۆکارانە فەرامۆش بکەین کە دروستیان کردوون. پرسیاری سەرەکی ئەوەیە: بارودۆخە سەختەکانی ڕابردوو چۆن مرۆڤی عێراقییان شێواندووە؟
عێراقییەکان بۆ ماوەی نیو سەدە لەناو زنجیرەیەک کودەتا، دیکتاتۆرییەت، شەڕ، گەمارۆ، داگیرکاری، تیرۆر و جەنگی تائیفیدا ژیاون. ڕەنگە هیچ نەتەوەیەک لە ناوچەکەدا بەقەد عێراقییەکان تووشی ئەم هەموو شۆکە یەک لە دوای یەکانە نەبووبێت. کەچی دەوڵەت هەمیشە دوای هەموو قەیرانێک، تەنیا سەرقاڵی بونیاتنانەوەی"بەرد و دیوارەکان" بووە و گرنگیی بە بونیاتنانەوەی"مرۆڤ و دەروونەکان" نەداوە.
لە دەروونناسیدا چەمکێک هەیە بە ناوی (Intergenerational Trauma – شۆکی گوازراوە بۆ نەوەکان)؛ ئەم چەمکە پێمان دەڵێت کە شوێنەواری شۆکە گەورەکان بە کۆتاییهاتنی شەڕەکان تەواو نابن، بەڵکو لە ڕێگەی شێوازی پەروەردە، ترسی درێژخایەن و توڕەیی پەنگخواردووەوە دەگوازرێنەوە بۆ منداڵ و نەوەکانی دواتر. ئەمەش کۆمەڵگە بەرەو لێواری داڕمان دەبات ئەگەر برینەکان چارەسەر نەکرێن.
بۆیە، "تەندروستیی دەروونی" تەنیا بابەتێکی پزیشکی نییە، بەڵکو کێشەیەکی ئاسایشی نیشتمانییە. هەروەک چۆن پرد و قوتابخانە بونیات دەنرێت، دەبێت سیستەمێکی نیشتمانی بۆ تەندروستیی دەروونی دابمەزرێت؛ لە هەموو پارێزگایەکدا سەنتەری پسپۆڕ هەبێت و لە هەموو قوتابخانەیەکیشدا، بەتایبەت قۆناغی بنەڕەتی، توێژەری دەروونی و کۆمەڵایەتی هەبن بۆ دۆزینەوەی پێشوەختەی ئەو منداڵانەی تووشی هەڵچوونی ڕەفتاری یان توندوتیژی بوونەتەوە.
هەروەها ناتوانرێت خێزان لەم بەرپرسیارێتییە بێبەری بکرێت. منداڵی ئەمڕۆ تەنیا لە ماڵ و قوتابخانەدا پەروەردە نابێت، بەڵکو لە ڕێگەی شاشەیەکی بچووکەوە دەستی بە هەموو جۆرە دیمەنێکی کوشتن، توندوتیژی و یارییە ئەلیکترۆنییە ترسناکەکان دەگات کە توندوتیژی وەک دەستکەوت نیشان دەدەن. کاتێک چاودێریی خێزان نامێنێت، ئەم شاشانە دەبنە فاکتەرێکی مەترسیدار بۆ تێکدانی هاوسەنگیی دەروونیی منداڵ.
هاوکات، پێویستە "یاسای نەوجەوانان" پێداچوونەوەی بۆ بکرێت؛ پاراستنی مافی منداڵی تۆمەتبار ئەرکێکی یاساییە، بەڵام پاراستنی مافی قوربانی و مافی کۆمەڵگەش دەبێت لە هاوکێشەکەدا ڕەچاو بکرێت.
تاوانەکەی کەرکووک زەنگێکی ئاگادارکردنەوەی کۆمەڵایەتییە. ئەگەر تەنیا وەک ڕووداوێکی کاتی سەیری بکەین، دەرفەتێکی گەورەمان بۆ پێداچوونەوەی خۆمان لەدەست داوە. وڵاتان بەوە ناپێورێن کە چەند بینایان تێدا بونیات نراوە، بەڵکو بەوە دەپێورێن کە چەند توانیویانە "مرۆڤ" بپارێزن. کاتێک تاوانبار منداڵ بێت، نابێت تەنیا بپرسین کێ دادگایی دەکرێت؟ بەڵکو دەبێت بپرسین کێ دادگایی کەمتەرخەمیی هەموومان دەکات لە پاراستنی منداڵ و بونیاتنانەوەی ئەو مرۆڤە عێراقییەی کە شەڕەکان لە شەقامدا بۆی تەواو بوون، بەڵام لەناو دەروونیدا هێشتا بەردەوامن.