هەمەڕەنگ – INA
زانایانی چینی ڤاکسینێکی نوێیان بە تەکنەلۆجیای ترشی ناوەکی ڕایبۆزی نێردراو (mRNA) پەرەپێداوە، کە پێدەچێت پاراستنێکی درێژخایەن دژ بە چەندین جۆری مەترسیداری ڤایرۆسی ئێبۆلا دابین بکات.
ئێبۆلا کە بە نەخۆشی ڤایرۆسی ئێبۆلا (EVD)یش دەناسرێت، بە یەکێک لە نەخۆشییە خوێنبەربوونە توندەکان دادەنرێت کە دەبێتە هۆی تا، ڕشانەوە، خوێنبەربوونی ناوخۆیی و پەککەوتنی ئەندامەکانی لەش، و ڕێژەی گیانلەدەستدان بەهۆی ئەم نەخۆشییەوە دەگاتە نزیکەی ٥٠٪. ڤایرۆسەکە لە ڕێگەی بەرکەوتنی ڕاستەوخۆ لەگەڵ خوێن یان شلەمەنییەکانی لەشی تووشبووەوە دەگوازرێتەوە، لە کاتێکدا کە بژاردەکانی خۆپاراستن و چارەسەرکردنی بەردەست تا ئەمڕۆش سنووردارن.
بەپێی ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی، لە ئێستادا ڤاکسینی ڕێگەپێدراو دژ بە ئێبۆلا هەن، بەڵام بە شێوەیەکی سەرەکی جۆری "ئێبۆلای زائیر" دەکەنە ئامانج، ئەمەش وایکردووە جۆرە مەترسیدارەکانی تری وەک "سۆدان" و "بۆندیبۆگیۆ" کە پەیوەستن بە بڵاوبوونەوەی بەردەوام لە ئەفریقادا، بێ پاراستنێکی کاریگەر بمێننەوە.
لە هەوڵێکدا بۆ پەرەپێدانی پاراستنێکی گشتگیرتر، زانایان ڤاکسینێکی فرەجۆریان بە ناوی [GPs+NP]@LNP دیزاین کردووە، بە پشتبەستن بەو تەکنەلۆجیایەی کە لە ڤاکسینەکانی "کۆڤید-١٩"دا بەکارهاتووە.
ڤاکسینەکە پشت بە ناردنی ڕێنمایی جینی بۆ ناو لەش دەبەستێت بۆ بەرهەمهێنانی پرۆتینی ڤایرۆسی دیاریکراو، ئەمەش یارمەتی سیستمی بەرگری لەش دەدات بۆ ناسینەوەی ڤایرۆسەکان و هێرشکردنە سەریان لە کاتی ڕووبەڕووبوونەوەی داهاتوودا.
زانایان لە دیزاینکردنی ڤاکسینەکەدا پشتیان بە تێکەڵکردنی سێ پرۆتینی شەکرەیی ڕووکەشی بەستووە (ئەو دڕکانەی دەرەوەی ڤایرۆسەکە کە بە خانەکانی مرۆڤەوە دەنووسێن و تووشی دەکەن) لە جۆرە جیاوازەکانی ئێبۆلا، لە پاڵ پرۆتینێکی ناوەکی ناوخۆیی کە تایبەتمەندە بە لێکچوونێکی زۆر لە نێوان زۆربەی جۆرەکاندا.
پرۆتینە ڕووکەشییەکان یارمەتی هاندانی بەرهەمهێنانی دژەتەنەکان دەدەن، لە کاتێکدا پرۆتینە ناوەکییەکە بەشدار دەبێت لە چالاککردنی ئەو خانە بەرگرییانەی کە توانای لەناوبردنی خانە تووشبووەکانیان هەیە.
بەپێی ئەو توێژینەوەیەی لە گۆڤاری "Proceedings of the National Academy of Sciences" (PNAS) بڵاوکراوەتەوە، ڤاکسینەکە ئەنجامێکی بەهێزی لە ماوەی تاقیکردنەوەکان لەسەر ئاژەڵان نیشانداوە. بە جۆرێک ڕێژەی مانەوەی لە ژیانی بە ڕێژەی ١٠٠٪ لەو مشکانەدا تۆمارکردووە کە ڕووبەڕووی ڤایرۆسی ئێبۆلا بوونەتەوە، هەروەها بە شێوەیەکی بەرچاو ئاستی ڤایرۆسەکەی لە خوێن و ئەندامە سەرەکییەکانی وەک جگەر و سپڵدا کەمکردووەتەوە.
هەروەها ڤاکسینەکە کاریگەری خۆی دژ بە هەردوو جۆری "بۆندیبۆگیۆ" و "سۆدان" سەلماندووە، چونکە یارمەتیدەر بووە لە کەمکردنەوەی بڕی ڤایرۆس لە ئاژەڵە تووشبووەکاندا، لە کاتێکدا مشکە هامستەرەکان کێشی جێگیری خۆیان پاراستووە و ڕزگاریان بووە لەو ڤایرۆسانەی لە ڕێڕەوی خوێنیاندا هەبوون.
یەکێک لە گرنگترین دۆزینەوەکانی ئەم توێژینەوەیە ئەوە بوو کە پاراستنی بەرگری بۆ ماوەیەکی درێژخایەن بەردەوام بووە، کە گەیشتووەتە نزیکەی ١٧ مانگ دوای کوتانەکە، ئەمەش هیواکان بەهێزتر دەکات بۆ ئەگەری پەرەپێدانی ڤاکسینێک کە لە یەک کاتدا پاراستنێکی درێژخایەن دژ بە چەندین جۆری kujەر دابین بکات.
سەرەڕای ئەم ئەنجامە هیوابەخشانە، زانایان جەخت دەکەنەوە کە ڤاکسینەکە هێشتا لە قۆناغەکانی سەرەتایی پەرەپێداندایە، و ئاماژە بەوە دەکەن کە هەنگاوی داهاتوو تاقیکردنەوەی دەبێت لەسەر ئاژەڵە شیردەرە باڵاکانی نەک مرۆڤ (مەیموونەکان) پێش ئەوەی بگوازرێتەوە بۆ قۆناغی تاقیکردنەوە سەربازییەکان (کلینیکییەکان) لەسەر مرۆڤ.
سەرچاوە: ئاژانسەکان