بەدواداچوون - INA
عێراق و مالیزیا، بە هاوکاری لەگەڵ ڕێکخراوی نێودەوڵەتیی کۆچ (IOM) و هاوپەیمانیی شارستانییەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان، چالاکییەکی لاوەکیی ئاست بەرزیان لە بارەگای نەتەوە یەکگرتووەکان لە ڕێکەوتی 30ی حوزەیرانی ڕابردوودا ئەنجامدا، کە تێیدا تیشک خرایە سەر ڕێبازە نیشتمانی و کۆمەڵایەتییەکان لە ڕێگریکردن و بەرەنگاربوونەوەی توندڕەویی توندوتیژدا، بە جەختکردنەوە لەسەر خۆڕاگریی گەنجان، هاوبەشییە کۆمەڵایەتییەکان و تێکەڵکردنەوەی کۆمەڵایەتی.
ئەم چالاکییە کە لە پەراوێزی هەفتەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ بەرەنگاربوونەوەی تیرۆری 2026 بەڕێوەچوو، بەرپرسانی باڵای حکومی، هاوبەشانی نەتەوە یەکگرتووەکان و پسپۆڕانی کۆکردەوە بۆ تاووتوێکردنی چۆنیەتی وەرگێڕانی سەرکردایەتیی نیشتمانی لە بواری ڕێگریکردن و بەرەنگاربوونەوەی توندڕەویی توندوتیژ بۆ کار و هەنگاوی کرداری کە کۆمەڵگە ناوخۆییەکان خاوەندارێتی بکەن؛ ئەمەش بە پشتبەستن بە ستراتیژیی مالیزیا MyPCVE 2024–2028 کە لەسەر بنەمای ڕێبازی گشتگیری حکومەت داڕێژراوە، و لەسەر هەوڵە نیشتمانییەکانی عێراق بۆ گەڕاندنەوەی هاوڵاتیانی لە کەمپەکانی باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا و گۆشکردنەوە و تێکەڵکردنەوەیان.
نوێنەری هەمیشەیی کۆماری عێراق لە نەتەوە یەکگرتووەکان، لوقمان عەبدولڕەحیم فەیلی، لە میانی چالاکییەکەدا ڕایگەیاند: "ڕێگریکردن لە توندڕەویی توندوتیژ پێویستی بە شتێکە زیاتر لە تەنیا وەڵامدانەوەی ئەمنی"، داوایکرد لەبری ئەوە پشت بە "سیاسەتی نیشتمانیی گشتگیر، خاوەندارێتیی ناوخۆیی بەهێز، کۆمەڵگەی خۆڕاگر و هاوبەشیی کاریگەر ببەسترێت کە دەسەڵات بە تاکەکان و بەتایبەت گەنجان ببەخشێت بۆ ئەوەی ببنە هاوبەشی چالاک لە بونیادنانی ئاشتی و کۆمەڵگەی گشتگیردا".
ئاماژەی بەوەشکرد کە "ستراتیژیی عێراق لە ڕێگەی لیژنەی نیشتمانیی بۆ ڕێگریکردن لە توندڕەویی توندوتیژ و بە سەرپەرشتیی ڕاوێژکاری ئاسایشی نەتەوەیی جێبەجێ دەکرێت، لە کاتێکدا هەوڵەکانی خۆپاراستن لەسەر ئاستی ناوخۆیی لە ڕێگەی میکانیزمەکانی هەماهەنگی لە پارێزگاکاندا ئەنجام دەدرێن".
لەلای خۆیەوە، بریکاری باڵای وەزارەت لە وەزارەتی کاروباری ناوخۆی مالیزیا، زولکیفلی عابدین، ئەزموونی پێنج دەیەی مالیزیای لە ڕووبەڕووبوونەوەی هەڕەشە گۆڕاوەکاندا خستەڕوو، لە نێویاندا هێرشێکی ساڵی 2024 بۆ سەر بنکەیەکی پۆلیس کە لەلایەن گەنجێکەوە ئەنجامدرابوو کە بە شێوازی خودی توندڕەو ببوو.
ناوبراو سێ وانەی بەدەستهاتووی لەو ئەزموونە خستەڕوو، ئەوانیش: خۆپاراستن لە کۆمەڵگە ناوخۆییەکانەوە دەستپێدەکات، گەنجان "هاوبەشی حەتمی و پێویستن" نەک تەنیا سوودمەند لە سیاسەتەکان، و گۆشکردنەوە و تێکەڵکردنەوەی بەردەوامیش پشت بە هاوکاریی بەردەوامی نێوان حکومەت و کۆمەڵگە دەبەستێت؛ دواتریش گفتوگۆکان باسیان لە چۆنیەتی جێبەجێکردنی ئەم پابەندبوونانە بە شێوازی کرداری کرد.
سەبارەت بە ئەزموونی عێراق، بەڕێوەبەری گشتیی وەزارەتی کۆچ و کۆچبەران، عەلی عەباس جەهاکیر بدراوی، ڕایگەیاند کە "عێراق لە ساڵی 2021ەوە زیاتر لە 21,500 کەسی لە کەمپی هۆل لە باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریاوە گواستووەتەوە، کە زیاتر لە 18,000 کەسیان گۆشکرانەتەوە و تێکەڵ بە کۆمەڵگە کراونەتەوە". هەروەها هەستیاریی تێکەڵکردنەوەی گەڕاوەکانی لەو کۆمەڵگەیانەدا خستەڕوو کە بەدەست ڕێکخراوی تیرۆریستیی داعشەوە ناڵاندوویانە، و تیشکی خستە سەر ڕۆڵی "سەنتەری ئەمەل بۆ گۆشکردنەوە" کە زیاتر لە 88 بەرنامە بە هاوبەشی لەگەڵ ئەکادیمیستان و پسپۆڕانی عێراقی جێبەجێ دەکات.
لەلایەکی دیکەوە، بەرپرسی بەرنامەکانی گەڕانەوە و تێکەڵکردنەوە لە ڕێکخراوی نێودەوڵەتیی کۆچ لە عێراق، محەمەد یەسیر، ئاماژەی بەوە کرد کە "ڕێگریکردن لە توندڕەویی توندوتیژ تەنیا کێشەیەکی ئەمنی نییە، بەڵکو کێشەی متمانە، کەرامەت، ئینتیما و توانای کۆمەڵگەکانیشە بۆ چاکبوونەوە لە دوای توندوتیژی".
ئاماژەی بەوەشکرد کە "ڕێکخراوی نێودەوڵەتیی کۆچ پاڵپشتیی پرۆسەی گەڕانەوەی نیشتمانی دەکات کە عێراق سەرکردایەتی دەکات، ئەمەش لە ڕێگەی ئامرازگەلێکەوە بۆ هەڵسەنگاندنی پێداویستییەکانی گەڕاوەکان بەبێ لەکەدارکردنیان، و لە ڕێگەی دروستکردنی فەزای هاوبەشەوە، دەستپێکردن لە چالاکییە قوتابخانەییەکانەوە تا دەگاتە دەستپێشخەرییە وەرزشی و خۆبەخشییەکان، کە تێیدا گەنجانی گەڕاوە و کۆمەڵگەی خانەخوێ دەتوانن لە ڕێگەی کاری هاوبەشەوە متمانە بونیاد بنێنەوە لەبری تەنیا بەکارهێنانی وشەکان".
هەروەها گفتوگۆکان باسیان لەو تەحەددییانە کرد کە پەیوەستن بە بەڕێوەبردنی چاوەڕوانییەکانی خێزانەکان لە ماوەی پرۆسە درێژخایەنەکانی گەڕانەوەدا، و هاوسەنگکردنی نێوان پاڵپشتیکردنی تێکەڵکردنەوەی گەڕاوەکان و بەدیهێنانی دادپەروەری بۆ قوربانیانی تیرۆر، سەرەڕای هەستیاریی تێکەڵکردنەوەی خێزانەکان لەو کۆمەڵگەیانەی کە زیانی ڕاستەوخۆیان بەهۆی ڕێکخراوی تیرۆریستیی داعشەوە بەرکەوتووە.
قسەکەران ئەوەیان خستەڕوو کە "دیالۆگی کۆمەڵایەتی، کە لەلایەن کەسایەتییە ناوخۆیی و عەشایەرییەکانەوە سەرکردایەتی دەکرێت، هاوکاریی ژمارەیەک کۆمەڵگەی لە عێراق کردووە بۆ دووبارە چاوخشاندنەوە بە گەڕانەوەی ئەو خێزانانەی کە پەیوەستن بە ململانێکانەوە".
لە کۆتایی گفتوگۆکەدا، عابدین ڕوونی کردەوە کە "گەڕاندنەوەی چەکدارە تیرۆریستە بیانییەکان لە وڵاتی سێیەمەوە ڕەنگە بەشە ئاسانەکە بێت، لە کاتێکدا چاودێریی بەردەوام و پاڵپشتیکردنی تێکەڵکردنەوەیان لە دوای گەیشتنیان، بەشە هەرە سەختەکە پێکدەهێنێت".
هەروەها باڵیۆز فەیلی تێڕامانەکانی خۆی سەبارەت بە سروشتی بەربڵاوی توندڕەویی توندوتیژ لە دەرەوەی سنوورەکان هاوبەش کرد، و ئاماژەی بەوە کرد کە ئایدۆلۆژیا "سەروو سنووری دەوڵەتانە" و داوای بەردەوامبوونی دیالۆگی نێودەوڵەتی کرد لەپاڵ چارەسەرە ناوخۆییەکان کە لەسەر بنەمای بەشداریکردنی تەواوی کۆمەڵگە داڕێژراون.
