بەدواداچوون - INA

ئابووری جیهانی چووە قۆناغێکی نوێ و ئاڵۆز لە نادڵنیایی جیۆپۆلەتیکی و دارایی، ئەمەش دوای ئەوەی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، لە ئەنقەرەی پایتەختی تورکیا و لە کاتی بەشداریکردنی لە لووتکەی هاوپەیمانی باکووری ئەتڵەسی (ناتۆ).

ترەمپ هەر هەوڵێکی نوێی بۆ دانوستان لەگەڵ سەرکردایەتی ئێران بە "تەنها بێهودەیی و بەفیڕۆدانی کات" وەسف کرد، و هۆشداری دا کە ڕەنگە واشنتن دەست بکات بە بژاردەی سەربازیی جدی و کراوە بۆ وەڵامدانەوەی بەئامانجگرتنی کەشتیڕانی بازرگانی.

ئەم وەرچەرخانە لەناکاوە، کە هاوکات بوو لەگەڵ هەڕەشەکانی واشنتن بۆ ئەنجامدانی هێرشی سەربازی بەرفراوان، هه‌ژانێکی لۆجستی و دارایی توندی لە جومگەکانی بازاڕە جیهانییەکاندا دروستکرد، ئەمەش لە نێوەندی هۆشدارییەکانی سندوقی دراوی نێودەوڵەتی کە بەردەوامی ململانێکان ناچاری دەکات ڕێژەی گەشەپێدانی جیهانی کەم بکاتەوە کە لە ئێستادا لەسەر ٣ لەسەدا جێگیرە.

گرتبوونەوەی بازاڕەکانی وزەی جیهانی

لێدوانەکانی ئەمریکا مەترسییەکانی داخرانی تەواوەتی و درێژخایەنی شادەماری وزەی جیهانی لە گەرووی هورمز گەڕاندەوە، ئەمەش دەستبەجێ وەرگێڕدرا بۆ پرۆسەی کڕینی شڵەژاوانە کە نرخەکانی بە توندی بەرزکردەوە:

• نەوتی خاوی برێنت: دەستکەوتەکانی بەهێزتر کرد و بە ڕێژەی ٧.٤ لەسەدا بەرزبووەوە و لەسەر ٧٩.٦٤ دۆلار بۆ هەر بەرمیلێک جێگیر بوو.

• نەوتی خاوی ڕۆژئاوای تێکساسی ئەمریکی: بە ڕێژەی نزیکەی ٧.٣ لەسەدا بەرزبووەوە و گەیشتە ٧٥.٥٨ دۆلار بۆ هەر بەرمیلێک.

ئەم بازدانە خێرایە کە لە نێوان ٢٥% بۆ ٣٢% بوو بە بەراورد بە ئاستەکانی پێش شەڕ، مەترسییەکانی هەڵاوسانی گەڕاندەوە ناو بازاڕەکانی قەواڵە داراییەکان ، و هەڕەشەی بەستنی دەستکەوتەکانی دوو ساڵی بەرەنگاربوونەوەی هەڵاوسانی جیهانی دەکات. ئەوەی هەستیاری مەترسییەکانی نەوتی زیاتر کرد، دابەزینی کۆگای یەدەگی نەوتی ستراتیژی ئەمریکا بوو بۆ نزمترین ئاستی لە ساڵی ١٩٨٣وە.

شەپۆلێکی فرۆشتن بۆرسە نێودەوڵەتییەکان دەگرێتەوە

بۆرسە جیهانییەکان بە شڵەژانێکی دەستبەجێ پێشوازییان لە هەڕەشە سەربازییەکانی ئەمریکا بۆ هێرشی وشکانی و دەریایی کرد، ئەمەش شەپۆلێکی بەرفراوانی فرۆشتنی داراییە پڕ مەترسییەکانی لێکەوتەوە و وەبەرهێنەران بەرەو پەناگە ئارامەکان ڕایانکرد:

• بازاڕەکانی ئەمریکا: پێوەرەکانی "داو جۆنس"ی پیشەسازی نێزیکەی ١ لەسەدا لە بەهای خۆی لەدەستدا (کە هاوتای ٥١4 خاڵە)، و پێوەری "ستاندارد ئاند پورز ٥٠٠"یش بە ڕێژەی ٠.٤٦ لەسەدا، و "ناسداک" بۆ پشکەکانی تەکنەلۆجیا بە ڕێژەی ٠.٣١ لەسەدا دابەزینیان بەدوای خۆیاندا هێنا.

• بازاڕەکانی ئەوروپا: بازاڕەکانی پاریس و فرانکفۆرت بە ڕێژەیەک دابەزین کە گەیشتە ١.٨ لەسەدا، لە کاتێکدا لەندەن بە ڕێژەی ١.٢ لەسەدا دابەزی.

• بازاڕەکانی ئاسیا: پێوەری "کۆسپی" لە سیئۆل پێشەنگی دابەزینەکانی کرد و دابەزینێکی تۆمارکرد کە لە ٥ لەسەدا تێپەڕی.

کۆمپانیاکانی فڕۆکەوانی و گەشتە دەریاییەکان قوربانی ڕاستەوخۆی ئەم بەرزبوونەوە لەناکاوەی نرخی سووتەمەنی بوون، بەو پێیەی پشکەکانی هێڵەکانی "یونایتد ئێرلاینز"، "دێڵتا" و "کارنیڤاڵ" دابەزین. لە کەرتی تەکنەلۆجیاشدا، پشکەکانی کۆمپانیای "سامسۆنگ بۆ ئەلیکترۆنیات" بە ڕێژەی ٦ لەسەدا بەردەوام بوون لە دابەزین بەهۆی مەترسییەکانی سستبوونی خواست، لە کاتێکدا پشکەکانی کۆمپانیای "برۆدکۆم"ی ئەمریکی بە بەرزبوونەوەی ٣ لەسەدا ڕزگاریان بوو، ئەمەش بەهۆی گرێبەستێکی دابینکردنی گەورە لەگەڵ "ئەپڵ" بە بەهای ٣٠ ملیار دۆلار.

یەن دەلەنگێت و دۆلار بەدوای ئارامیدا دەگەڕێت

لە بازاڕەکانی دراوی بیستیدا، ئاوازی شەڕ پێشەنگییەکانی بازرگانانی بەرەو خاوەندارێتی دراوی ئەمریکی گۆڕی وەک پەناگەیەکی ئارام:

• پێوەری دۆلار: سەقامگیری ڕێژەیی خۆی لەبەردەم سەبەتەیەک لە دراوە سەرەکییەکاندا لە ئاستی ١٠١.١ خاڵدا پاراست، ئەمەش بەهۆی پێشبینییەکانی هێشتنەوەی ڕێژەی سوو بە بەرزی.

• یەنی ژاپۆنی: بەردەوام بوو لە لەنگین و لە دەوروبەری ئاستی ١٦٢.٤٩ یەن بۆ هەر دۆلارێک مایەوە، کە نزیکبووەوە لە نزمترین ئاستی مێژوویی خۆی لە ماوەی نێزیکەی ٤٠ ساڵدا، ئەمەش بەهۆی جیاوازییەکی زۆر لە داهاتی قەواڵە داراییەکانی نێوان واشنتن و تۆکیۆ.

خوێندنەوەی ئابووری: شارەزایان و شیکەرەوە ستراتیژییەکان کۆدەنگن لەسەر ئەوەی بازاڕە نێودەوڵەتییەکان لە ئێستادا بە تەواوی کەوتوونەتە ژێر کاریگەری گۆڕانکاری تیژ بەهۆی "نەبوونی دیدگای جیۆپۆلەتیکی"، لە نێوەندی مەترسی ڕاستەقینە لە گۆڕانی هەڵوەشاندنەوەی هێورکردنەوەکە بۆ پچڕانی دیپلۆماسی تەواو کە ببێتە هۆی گەڕانەوەی "شەڕی دەستکراوە و گشتگیری کەشتییە نەوتهەڵگرەکان" و هێزە نێودەوڵەتییەکان ناچار بکات گەمارۆی دەریایی یەکتری بدەن.