بەغدا- INA- سەوسەن جەزراوی
کارەکانی نۆژەنکردنەوەی مۆزەخانەی بەغدادی و دەوروبەری لە چوارچێوەی پڕۆژەی گەشەپێدانی ناوەندی مێژوویی بەغدا و نۆژەنکردنەوەی شەقامی ڕەشید دەستیان پێکرد، ئەمەش لە هەنگاوێکدا کە ئامانج لێی پاراستنی یەکێک لە دیارترین شایەدە ڕۆشنبیرییەکانە کە بەڵگەنامەی ژیانی کۆمەڵایەتی و کەلەپووری ڕەسەنی شارەکە دەکات.
مۆزەخانەی بەغدادی بە یەکێک لە گرنگترین تەلارە ڕۆشنبیرییەکان لە عێراقدا دادەنرێت، کە باڵەخانەیەکی مێژوویی لەخۆی دەگرێت و لە سەردەمی عوسمانیدا لە نیوەی دووەمی سەدەی نۆزدەهەمدا لەسەر کەنارەکانی ڕووباری دیجلە بنیات نراوە، پێش ئەوەی لە ساڵی 1970دا بگۆڕدرێت بۆ مۆزەخانەیەکی تایبەت بە بەڵگەنامەکردنی وردەکارییەکانی ژیانی بەغدادی لە ڕێگەی دیمەن و پەیکەری بەرجەستەکراوەوە کە گوزارشت لە پیشە نەریتییەکان، دابونەریتە کۆمەڵایەتییەکان، بازاڕەکان، چایخانەکان و ڕێوڕەسمە باوەکان دەکەن کە پایتەخت لەسەرجەم دەیان ساڵە درێژخایەنەکاندا پێی ناسراوە.
مۆزەخانەکە وەک یادەوەرییەکی زیندووی کۆمەڵگەی بەغدادی وایە، چونکە ناوەڕۆکەکەی تەنها لەسەر نمایشکراوە نەریتییە ناسراوەکان ناوەستێت، بەڵکو وێنەیەکی گشتگیر و تەواوکار لەسەر شێوازەکانی ژیانی ڕۆژانە پێشکەش دەکات کە تایبەتمەندیی بەغدای کۆن بووە بە سەرجەم وردەکارییە وردەکانییەوە، ئەمەش وایکردووە ببێتە وێستگەیەکی گرنگ بۆ توێژەران و خەمخۆرانی بواری کەلەپوور و شاندە گەشتیارییە ناوخۆیی و بیانییەکان.
لایەنە فەرمییەکان جەختیان کردەوە کە "هەڵمەتی نۆژەنکردنەوەکە بۆ پاراستنی بەها مێژوویی و تەلارسازییەکەی مۆزەخانەکە و گەشەپێدانی بەشەکانی و باشترکردنی ژینگەی نمایشکردن و ئەو خزمەتگوزارییانەیە کە پێشکەش بە سەردانیکەران دەکرێن، لەگەڵ پابەندبوون بە پاراستنی شێوازە کەلەپوورییەکەی باڵەخانەکە و دەستکاری نەکردنی تایبەتمەندییە تەلارسازییەکەی".
ئەم کارانە بەستراونەتەوە بە پڕۆژەیەکی فراوانتر بۆ گەشەپێدانی ناوچە کەلەپوورییەکان لە چەقی پایتەختدا و زیندووکردنەوەی شوێنە مێژووییە درێژبووەوەکان لەسەر درێژایی شەقامی ڕەشید.
بە جۆرێک کە پڕۆژەکە بەهۆی هەڵکەوتەی شوێنی مۆزەخانەکە لە ناوچەیەکدا کە دەوڵەمەندە بە شوێنەوارە کەلەپووری و ڕۆشنبیرییە دیارەکان، بایەخێکی زیاتر بەدەست دەهێنێت، ئەمەش وای لێدەکات ببێتە بەشێک لە ڕێڕەوێکی شارستانی کە ژمارەیەک لە دیارترین شایەد و شوێنەوارە مێژووییەکانی بەغدا لەخۆدەگرێت.
پسپۆڕان پێیان وایە کە نۆژەنکردنەوەی مۆزەخانەکە بەشدار دەبێت لە بەهێزکردنی چالاکیی ڕۆشنبیری و گەشتیاری لە شارەکەدا و دەرخستنی مورووسی ڕەسەنی بەغدادی بۆ نەوە نوێیەکان، لە پاڵ پاڵپشتیکردنی ئەو هەوڵانەی کە ئامانجیان گێڕانەوەی پێگەی شارستانیی ناوەندی مێژوویی بەغدایە.
ئەم هەنگاوە لە چوارچێوەی زنجیرە پڕۆژەیەکدا دێت کە پایتەخت بەخۆیەوە دەیبینێت بۆ گێڕانەوەی بایەخ بۆ باڵەخانە و شوێنە کەلەپوورییەکان کە بەشێکی سەرەکی لە ناسنامەی بەغدا و یادەوەریی تەلارسازی و ڕۆشنبیرییەکەی پێکدەهێنن، ئەمەش لە ناوەڕاستی ئەو هیوایانەی کە پڕۆژەکە بەشدار بێت لە چالاککردنەوەی جووڵەی گەشتیاری و ڕۆشنبیری لە ناوچەکەدا و پێگەی شایستە بۆ ئەم مۆزەخانەیە بگێڕێتەوە کە تامی بەغدای ڕەسەنی پێوەیە، ئەمەش دوای تەواوبوونی سەرجەم کارەکانی نۆژەنکردنەوە و گەشەپێدانەکە.
