بەغدا - INA - نەسار ئەلحاج
ئەمڕۆ دووشەممە، ڕاوێژکاری دارایی سەرۆک وەزیران، مەزهەر محەمەد ساڵح، جەختی لە جێگیربوونی ڕێژەی هەڵاوسان لە خوار 3% کردەوە سەرەڕای گوشارەکانی "شۆکی هورمز" و مەترسییە جیۆپۆلیتیکییەکان، ئاماژەی بەوەشکرد کە عێراق سیاسەتی بەرگریی نرخەکانی گرتووەتە بەر بۆ کەمکردنەوەی کاریگەریی ناجێگیریی بازاڕە دەرەکییەکان.
ساڵح بە ئاژانسی هەواڵی عێراقی (INA)ی ڕاگەیاند: "سەرەڕای ئەوەی بازاڕی هاوتەریبی نرخی ئاڵوگۆڕ (یان ئەوەی بە بازاڕی ڕەش ناسراوە) لە سروشتی خۆیدا ڕەنگدانەوەی چالاکییە ئابوورییەکانە کە لە دەرەوەی چوارچێوەی فەرمی کار دەکەن و پشت بە زانیاری ناجێگیر دەبەستن کە دەبێتە هۆی لادانی نرخەکان لە بەرژەوەندی یاریچییەکانی بازاڕ و دابینکردنی دارایی بۆ هەندێک چالاکی نایاسایی، بەڵام کاریگەرییەکەی لەسەر ئابووریی گشتی لە عێراق بە ڕێژەیی سنووردار ماوەتەوە بە بەراورد بە قەبارەی تەحەدییە هەرێمی و نێودەوڵەتییەکانی ئێستا".
ئاماژەی بەوەشکرد کە "ئەم بازاڕە بووەتە نیشاندەرێکی هەستیار بۆ مەترسییە جیۆپۆلیتیکییەکان لە ناوچەکەدا، بەتایبەتی لەگەڵ ئەو گرژییانەی پەیوەستن بە گەرووی هورمز و ئەوەی بە (شۆکی هورمز) ناسراوە، کە پەیوەستە بە پێشبینییەکانی بەرزبوونەوەی تێچووی زنجیرەکانی دابینکردن و کەمیی دارایی دەرەکی"، ئاماژەی بەوەشکرد کە "ئەمە لە چوارچێوەی ڕاستییەکی ئابووری بنەڕەتی دێت، ئەویش ئەوەیە کە داواکاری بۆ دراوی بیانی لە کرۆکی خۆیدا داواکارییە بۆ کاڵا و خزمەتگوزاری و سوودە هاوردەکراوەکان".
ساڵح ڕوونیکردەوە: "هەرچەندە بازاڕی هاوتەریب شاهیدی لادانی بەرچاو بوو لە نرخی ئاڵوگۆڕدا کە گەیشتە نزیکەی 16% لەچاو ئاستەکانی پێش شۆکی هورمز و جەنگی 12 ڕۆژەی پێش ئەو لەمساڵدا، بەڵام تێکڕای هەڵاوسانی ساڵانە لە خوار 3% مایەوە"، ئاماژەی بەوەشکرد کە "ئەم هاودژە ڕەنگدانەوەی هەبوونی سیستمێکی سیاسەتی ئابووری گشتگیرە کە سەرکەوتوو بووە لە مژینی شۆکەکان و ڕێگریکردن لە گواستنەوەیان بۆ ئاستی گشتی نرخەکان".
باسی لەوەشکرد کە "سیاسەتی دارایی ڕۆڵێکی میحوەر دەگێڕێت لە ڕێگەی پاڵپشتیکردنی کاڵا و خزمەتگوزارییە بنەڕەتییەکان بە ڕێژەیەک کە زیاترە لە 13%ی کۆی بەرهەمی ناوخۆیی، و پاڵپشتی سووتەمەنی و پێکهاتە نەوتییەکان، پاڵپشتی کەرتی کشتوکاڵ بەتایبەتی جوتیارانی دانەوێڵە، و نرخاندنی کارەبا بە نرخێکی پاڵپشتیکراو دەگرێتەوە، جگە لە بەخشین و خزمەتگوزارییەکان لە چوارچێوەی نموونەی ئابووری ڕەیعی"، ئاماژەی بەوەشکرد "ئەم پاڵپشتییە فراوانە بەشداربووە لە جێگیرکردنی تێچووی بژێوی و کەمکردنەوەی کاریگەریی ناجێگیریی بازاڕە دەرەکییەکان لەسەر هاووڵاتییان".
ساڵح بەردەوام بوو و وتی: "بانکی ناوەندیی عێراق سەرکەوتوو بوو لە پاراستنی جێگیریی نرخی فەرمی ئاڵوگۆڕ لەسەر 1320 دینار بۆ هەر دۆلارێک، بە پشتبەستن بە یەدەگی دراوی بیانی کە بە لێهاتوویی بەڕێوەدەبرێت، و دیسپلینی دامەزراوەیی لە دابینکردنی دارایی بۆ بازرگانی دەرەکی و ڕێکخستنی پڕۆسەکانی حەواڵەی دارایی بە کاراییەکی بەرزەوە"، ئاماژەی بەوەکرد کە "ڕێکارە یاساییەکان بەشداربوون لە کەمکردنەوەی دیاردەی (دۆلارایزەیشن) لە ناو ئابووریدا، ئەمەش ڕۆڵی دیناری عێراقی وەک ئامرازێکی سەرەکی ئاڵوگۆڕ بەهێز کرد".
ئەوەشی خستە ڕوو: "عێراق ئەوەی دەتوانرێت بە (سیاسەتی بەرگریی نرخ) ناوببرێت گرتووەتە بەر، کە ئامانج لێی دابڕینی کاریگەریی ناجێگیریی بازاڕی هاوتەریبە لەسەر نرخە ناوخۆییەکان، ئەمەش لە دابینکردنی کاڵا هاوردەکراوەکان بە نرخی فەرمی ئاڵوگۆڕ، و دروستکردنی تۆڕی فرۆشگای هەرەوەزی (هایپەرمارکێت) کە کاڵاکان بە نرخی جێگیر دابین دەکەن، جگە لە پاڵپشتیکردنی سەبەتەی خۆراک کە پێداویستییەکانی نزیکەی 40 ملیۆن هاووڵاتی بە نرخێکی ڕەمزی دادەپۆشێت، ڕەنگی داوەتەوە".
ساڵح ئاماژەی بەوەکرد کە "ئەم سیاسەتە تەنها لە جێگیریی نرخەکاندا کورتی نەکردەوە، بەڵکو بەشداربووە لە هاندانی بەرهەمی ناوخۆیی، بە جۆرێک ئەم فرۆشگایانە دەستیان کردووە بە وەرگرتنی بەرهەمە پیشەسازییە خۆراکییە نیشتمانییەکان لەسەر ئاستێکی فراوان"، ئاماژەی بەوەکرد کە "سەرەڕای تەحەدییەکانی پەیوەست بە بازاڕی ڕەشی ئاڵوگۆڕ و ناجێگیریی ژینگەی هەرێمی، بەتایبەتی ئەوانەی پەیوەستن بە گەرووی هورمز، ئەزموونی عێراق توانایەکی بەرچاو نیشان دەدات بۆ بەدیهێنانی جێگیری لە نرخەکاندا".
ساڵح لە کۆتاییدا وتی: "جێگیریی نرخەکان دەگەڕێتەوە بۆ تەواوکاری نێوان سێ سیاسەتی سەرەکی، ئەوانیش سیاسەتێکی دارایی پاڵپشتیکار، سیاسەتێکی نەختیی ڕێکوپێک، و سیاسەتێکی بازرگانیی چالاک لە کۆنترۆڵکردنی نرخەکاندا"، ئاماژەی بەوەکرد کە "ئەم تەواوکارییە تەحەدییە دەرەکییەکان لەسەر ئابووری نیشتمانی لانابات، بەڵام بنکەیەکی جێگیری بەهێز دابین دەکات کە دەکرێت لەسەری بونیاد بنرێت بۆ بەهێزکردنی توانای ئابووری عێراق لە ڕووبەڕووبوونەوەی شۆکە دەرەکییەکان لە داهاتوودا".
