بەغدا – INA – نصار الحاج
ئەمڕۆ دووشەممە، وەزارەتی سەرچاوەکانی ئاو، ڕایگەیاند کە گەنجینەی ئاو لە عێراق لە دۆخێکی زۆر باشدایە، هاوکات ئاماژەی بەوە کرد کە ڕێژەی پڕبوونی بەنداوە سەرەکییەکان لە نێوان لە سەدا حەفتا بۆ لە سەدا هەشتادایە.
ووتەبێژی وەزارەتەکە، خالید شەمال، بە ئاژانسی هەواڵی عێراقی (INA)ی ڕاگەیاند: "دۆخی گەنجینەی ئاو لە سەرجەم بەنداو و دەریاچەکاندا زۆر باشە، بە جۆرێک قەبارەی گەنجینەی ئاو لەگەڵ کۆتایی وەرزی بەهار و وەرزی تووانەوەی بەفردا گەیشتووەتە نزیکەی 34 ملیار مەتر سێجا یان کەمێک زیاتر، ئەمەش باشبوونێکی گەورەیە بە بەراورد بە ساڵی ڕابردوو، چونکە وەرزی زستانی پێشوو بە گەنجینەیەکی زۆر کەم دەستی پێکرد کە تەنها 5 ملیار مەتر سێجا بوو، کە ئەوەش یەکێک بوو لە نزمترین ئاستە تۆمارکراوەکان لە ساڵی 1934ەوە".
ڕوونی کردەوە کە "ڕێژەی پڕبوون لە بەنداوە سەرەکییەکاندا، لەوانەش بەنداوی مووسڵ، دووکان، دەربەندیخان و ئەوانی تر، لە نێوان لە سەدا حەفتا بۆ لە سەدا هەشتادایە، لەگەڵ هێشتنەوەی بۆشاییەکی گونجاوی کۆگا بە مەبەستی ڕووبەڕووبوونەوەی هەر ئاوێک کە لە داهاتوودا بێت".
ئاماژەی بەوەشکرد کە "دیارترین ئەو تەحەدییانەی ڕووبەڕووی وەرزی ئێستا دەبنەوە بریتیین لە بەرزبوونەوەی پلەکانی گەرما و زیادبوونی ڕێژەی هەڵمبوون، سەرەڕای دەستدرێژی بۆ سەر بەشەئاوەکان، و ئاودێرانی زۆر و نایاسایی لەلایەن هەندێک لە جووتیارانەوە، لەگەڵ بەکارهێنانی نەگونجاوی ئاو لەلایەن هەندێک لە دامەزراوە حکومییەکان و هاووڵاتییانەوە".
ئەوەشی خستە ڕوو کە "زیاتر لە لە سەدا حەفتای سەرچاوەکانی ئاوی عێراق لە وڵاتانی دراوسێوە دێن، لە سەروویانەوە تورکیا، و بە دوایدا ئێران و سوریا"، ئاماژەی بەوەش کرد کە "نیشاندەرەکانی ئێستای ئاوی هاتوو لە نێوان ناوەند و باشدان، کە ئەمەش نیشاندەری ئیجابی و دڵنیاکەرەوەن".
جەختی کردەوە کە "پاڵپشتییەکی گەورە لەلایەن سەرۆکایەتیی وەزیرانەوە هەیە، سەرەڕای بەردەوامیی پەیوەندییەکان لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ بۆ دابینکردنی ئاو و مسۆگەرکردنی بەردەوامییەکەی بە ڕێژەیەکی دادپەروەرانە".
ئاماژەی بەوەشکرد کە "وەزارەت لە چوارچێوەی ڕێککەوتننامەیەکی چوارچێوەییدا لەگەڵ تورکیا کار دەکات بۆ جێبەجێکردنی پڕۆژەی ئاودێریی پێشەنگ، لەوانەش ئاودێریی داخراو، و گواستنەوەی ئاو لە ڕێگەی بۆرییەوە، و پڕۆژە گەورەکانی چاکسازیی زەوی".
شەمال جەختی کردەوە لە "نەبوونی هیچ مەترسییەک لە دابەزینی گەنجینەی ئاو بۆ ئاستی مەترسیدار لە مانگەکانی داهاتوودا"، و دووپاتی کردەوە کە "وەزارەت بەردەوامە لە کارکردن بۆ پاراستنی گەنجینەی ئاوی بەردەست تا ئەوپەڕی توانا، بە مەبەستی گەیشتن بە وەرزی زستانی داهاتوو بە گەنجینەیەک کە لە 20 ملیار مەتر سێجا زیاتر بێت".
ئەوەشی دووپات کردەوە کە "وەزارەت ڕێکاری توند دەگرێتە بەر بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی دەستدرێژییەکان بۆ سەر بەشەئاوەکان، لە ڕێگەی جێبەجێکردنی سیستەمێکی نۆرەبڕی توند بۆ ڕێگریکردن لە بەفیڕۆدان، بە هاوکاری لەگەڵ هێزە ئەمنییەکان و ئەنجومەنی باڵای دادوەری، سەرەڕای بەهێزکردنی هەڵمەتەکانی هۆشیارکردنەوە و ڕاگەیاندن بە هەماهەنگی لەگەڵ دامەزراوە زانستییەکان و ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی بۆ کەمکردنەوەی بەفیڕۆدانی ئاو".
ئەوەشی خستە ڕوو کە "دابەشکردنی ئاو لە نێوان پارێزگاکاندا لە ڕێگەی ناوەندی نیشتمانی بۆ بەڕێوەبردنی سەرچاوەکانی ئاو ئەنجام دەدرێت کە بە وەزیری سەرچاوەکانی ئاوەوە بەستراوەتەوە، بە هەماهەنگی لەگەڵ دەستەی گشتیی بەنداو و کۆگاکان و دەستەی بەگەڕخستن، سەرەڕای پێكهێنانی شانەی قەیران لە سەربڕی هەر پارێزگایەک بۆ سەرپەرشتیکردنی دابەشکردنی ئاو بە سەرۆکایەتیی لایەنە پەیوەندیدارەکان، بە شێوەیەک کە مامەڵەکردن لەگەڵ حاڵەتەکانی کەمئاوی یان لافاو مسۆگەر بکات".
ئاماژەی بەوەشکرد کە "وەزارەت پشتی بە بنەمای هاوسەنگی لە نێوان پێداویستییەکان و تواناکانی بەردەست دەبەستێت بۆ دابینکردنی ئاوی خوارنەوە و بەکارهێنانی ناوماڵ و پێشەسازی و ژینگەیی، سەرەڕای جێبەجێکردنی پلانی کشتوکاڵی، و بوژاندنەوەی زۆنگاوەکان و شەتولعەرەب، بە پشتبەستنی ئەژمارکراو بە ئاوی ژێرزەوی بۆ کەمکردنەوەی ئەرک لەسەر ئاوی سەر زەوی".
سەبارەت بە کارەکانی چاککردنەوە، شەمال جەختی کردەوە کە "سەرجەم بەنداو و بەستەکان ژێرخان و پڕۆگرامی چاککردنەوە و نوژەنکردنەوە و پشکنینی خولیی بەردەوامیان بۆ دەکرێت ژێر سەرپەرشتیی دەستەی گشتیی بەنداو و کۆگاکان، ئەم کارانەش بەنداوەکانی مووسڵ، حەدیثە، دووکان، دەربەندیخان و عوزێم دەگرێتەوە، سەرەڕای بەستەکانی سامەڕا، کۆت، هندییە و عەمارە، بە شێوەیەک کە سەلامەتی و بەگەڕخستنیان بەپێی نەخشەسازی و پێوەرە تەکنیکییە پەسەندکراوەکان مسۆگەر بکات".