بەغداد ـ (INA) فازڵ عەلی
لە کتێبخانەی "وەزنی دونیا" لە تارانى پایتەخت، کۆڕێکی ڕەخنەیی بۆ تاوتوێکردنی ڕۆمانی " نەفرەتی نەوبەهاران " لەسەر ئاستی جیهانی، نوێترین بەرهەمی ڕۆماننووسی دیاری کورد بەختیار عەلی بەڕێوەچوو، کە وەرگێڕانی فارسییەکەی لەلایەن وەرگێڕ مەریوان هەڵەبجەیییەوە ئەنجام دراوە. کۆڕەکە بە ئامادەبوونی دەستەیەک لە ئەرکادیمییان و ڕەخنەگران بەڕێوەچوو کە تیشکیان خستە سەر ڕەهەندە ئاماژەیی، فەلسەفی و سیاسییەکانی بەرهەمەکە.
لە سەرەتای کۆڕەکەدا، دکتۆر حەمیدڕەزا شوعەیری، ئەندامی دەستەی وانەوتنەوە لە زانکۆی تەربیەت مودەڕیس و سەرۆکی ئەنجومەنی ئەدەبیی ئێران، شیکارییەکی پێکهاتەییی بۆ بەرهەمەکە پێشکەش کرد و ڕوونیکردەوە کە هێڵی چیرۆکەکە دەخولێتەوە بە دەوری وێنەیەکی فۆتۆگرافی کە بۆ ژنێک بە ناو "گێلاس نوبەهاران" گیراوە، کە هاوسەری یەکێک لە ئاغاکانە، بە مەبەستی نەمڕکردنەوەی یادگارییەکەی دوای نەخۆشبوونی.
شوعەیری ئاماژەی بەوەش کرد کە مێردەکەی وێنەکە لە سندوقێکی داخرودا دادەنێت، بەڵام یەکێک لە خزمەتکارەکان دەیدزێت و دەیفروشێت، تاوەکو دەستپێکی گەشتێک بێت کە بە تەواوی لە ژێر کۆنتڕۆڵی خاوەنە ڕەسەنەکانی دەردەچێت؛ سەیرەکە لەوەدایە کە هەر کاتێک بەڵێنی سووتاندن و لەناوبردنی دەدرێت، کۆپیی نوێی لە شوێنێکی تردا دەردەکەونەوە، بۆ ئەوەی ببێتە ئامرازێکی کاریگەر بۆ باجسەندنی دارایی و سیاسی.
ئەوەشی خستەڕوو کە وێنەکە لە ڕۆمانەکەدا "ژیانێکی بیۆلۆجی" شێوە پەیكەری "عەنقا" (فێنیكس) بەدەست دەهێنێت، کە لە ئامرازێکی تەکنەلۆجییەوە دەپەڕێتەوە بۆ ئەوەی ببێتە تۆڕێکی دەسەڵات کە لە سوپا و ڕژێمەکان بەهێزترە، و توانای وێرانکردنی خێڵ و خێزانەکانی بە تەواوی هەیە.
لە لایەکی ترەوە، وەرگێڕ مەریوان هەڵەبجەیی ڕوونیکردەوە کە " نەفرەتی نەوبەهاران " نوێترین بەرهەمی بەختیار عەلییە و کارکردن لەسەر بڵاوکردنەوەی سێ ساڵی خایاندووە، ئاماژەی بە پێشوازییەکی بەرچاو کرد کە بووە هۆی دووبارە چاپکردنەوەی بۆ پێنج جار لە ماوەیەکی کورتدا.
هەڵەبجەیی پێداچوونەوەی بە کاروانی ئەدەبیی نووسەردا کرد و ئاماژەی بەوە دا کە لە نەوەدەکانی سەدەی ڕابردووەوە دەستی بە بڵاوکردنەوە کردووە و لە بارودۆخێکی سەختدا ژیاوە، چونکە بۆ ماوەی دە ساڵ لە عێراق قەدەغەی نووسینی لێ کرابوو بەرپێش کۆچکردنی بۆ ئەڵمانیا. لە بەرهەمەکانیدا گەیشتە لوتکەی شێوازی ڕیالیزمی سیحرئامێز، و قوڵایی فەلسەفیی خۆی زیاتر کرد لە ڕۆمانەکانی پێشوویدا وەک "دواین هەناری دونیا" و "شاری مۆسیقارە سپییەکان".
نووسەر خاوەنی سەرمایەیەکی نزیکەی ٦٠ بەرهەمە لە ماوەی ٤٠ ساڵدا، و بە هەوڵدانی بەردەوامی دیارە بۆ پێشکەشکردنی تێڕوانینێکی ئەدەبیی نوێکراوە لە هەر بەرهەمێکدا.
لە لایەن خۆیەوە، دکتۆر ئەحمەد شاکری، ئەندامی دەستەی وانەوتنەوە لە پەیمانگای زانستە مرۆییەکان و ئۆتۆدەکانی توێژینەوەی کلتوری، جەختی کردەوە کە بەختیار عەلی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستەوە دەستپێدەکات، ئەو زەوییەی بارگاویکراوە بە بەڵا و ک کارەساتەکان، بۆ ئەوەی بە قووڵی دەربڕین لە ئازارەکانی مرۆڤی ڕۆژهەڵاتی بکات.
ڕوونیشیکردەوە کە ڕۆمانەکە دەکرێت لە سێ تێڕوانینەوە بخوێندرێتەوە: ناوخۆیی، بێگانە، و تێڕوانینی کۆچبەری خاوەن دوو جیهان، ئاماژەی بەوەش کرد کە نووسەر سەرکەوتوو بووە لە دروستکردنی تۆڕێک لە فەزاكانی توندوتیژی، تۆڵەسەندنەوە و هەڕەشەکردن، کە دەریخات چۆن توخمێکی سادەی وەک وێنە، کە ڕەنگە لە کلتورێکی تردا هیچ مانایەکی نەبێت، لەم چوارچێوە کلتورییەدا دەگۆڕێت بۆ ئامرازێکی وێرانکەر، لە ڕووبەڕووبوونەوەیەکی تونددا لە نێوان ژیانی نەریتیی بەرجەستەکراو لە ماڵی ئاغادا و ژیانی هاوچەرخی بەرجەستەکراو لە ئامرازەکانی وێنەگرتن و کامێرادا.
لە گۆشەنیگایەکی جیاوازەوە، توێژەر لە زانستە سیاسییەکان زانیار إبراهیمی خوێندنەوەیەکی ڕەخنەیی پێشکەش کرد کە کەمتر لەگەڵ بەرهەمەکەدا گونجاو بوو، کە کەشوهەوای ڕۆمانەکەی بەوە وەسف کرد کە سەر بە "ئەدەبی ڕەش" (نووار) و کەشوهەوای کافکاییە، کە تێیدا خراپەکاری دووبارە دەبێتەوە و هەمووان خۆیانی بۆ ڕادەست دەکەن بێ هیچ ڕێڕەوێکی ڕوون بۆ ڕزگاربوون یان پریشکێکی هیوای ڕزگاربوون.
لە کۆتاییدا بە خستنەڕووی پرسیارێکی ڕەخنەیی دەربارەی نەبوونی کرداری مرۆیی کۆتایی پێهێنا، و ئاماژەی بەوە کرد کە پڕۆسەی وێنەگرتنی فۆتۆگرافی لە ڕۆمانەکەدا مرۆڤ—ئەو بکەرە چالاکە—دەگۆڕێت بۆ کەسێکی کارپێکراوی بێ ئیرادە لە بەردەم گەرداوی دەسەڵات و نفووزدا.