زوهێر کازم عەبوود
یاسای بنەماکانی دادگاییکردنی سزایی عێراق (ماددەی ٥٧)، جەخت لەسەر نهێنیبوونی لێکۆڵینەوەکان دەکاتەوە، ئەمەش وەک بنەمایەک بۆ گەیشتن بە ڕاستی و پاراستنی مافی تۆمەتبار، کە "بێتاوانە تا ئەو کاتەی لە دادگاییکردنێکی دادپەروەرانەدا تاوانەکەی دەسەلمێنرێت." هەر بڵاوکردنەوەیەکی بەڵگەنامە و زانیاری لەلایەن کەسانی ڕێپێنەدراوەوە، نەک هەر پێشێلکردنی ئەم نهێنییەیە، بەڵکو بەپێی یاسا سزای لەسەرە.
یاسای سزادانی عێراقی (ماددەی ٢٣٦)، سزای زیندانی (کە لە دوو ساڵ زیاتر نەبێت) یان غەرامەی دیاریکردووە بۆ هەر کەسێک کە زانیاری یان بەڵگەنامەیەک بڵاو بکاتەوە بە مەبەستی کاریگەری خستنە سەر دادوەران، لێکۆڵەران، شایەتحاڵەکان، یان ئاڕاستەکردنی ڕای گشتی بۆ بەرژەوەندی یان دژی لایەنێکی کێشەکە. هەروەها ماددەکانی (٤٣٣ و ٤٣٤) تایبەتن بە کەیسەکانی ناوزڕاندن و تەشهیر، ئەگەر بڵاوکراوەکان ناو و ناوبانگی کەسەکان لەکەدار بکەن پێش ئەوەی بڕیاری کۆتایی دادگا دەربچێت.
"ئێستا تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بە کۆمەڵێک دۆسیەی بێ بنەما و هەواڵی ناڕاستی تایبەت بە لێکۆڵینەوەکان تەنراون، کە هەندێکیان گوزارشت لە دیدگای چەواشەکارانە دەکەن یان پشتیان بە ژیریی دەستکرد بەستووە؛ تەنانەت گەیشتووەتە ئاستی بڵاوکردنەوەی فەرمانی گرتنی ساختە و سووکایەتیکردن بە دەزگا دادوەرییەکان. ئەم ڕەفتارانە مەترسییەکی گەورەن و پێشێلکردنی ئاشکرای یاسان، چونکە یاسای عێراقی ئاشکراکردنی هەر زانیاری و بەڵگەنامەیەکی نهێنیی لێکۆڵینەوە قەدەغە دەکات و تەنها لایەنە فەرمییەکان بۆیان هەیە بڵاویان بکەنەوە. هەر هەوڵێک بۆ دروستکردنی فشاری ڕای گشتی پێش تەواوبوونی ڕێکارە یاساییەکان، دەستێوەردانێکی نادروستە و دەبێتە هۆی پەکخستنی کارەکانی دادگا، شێواندنی زانیاریی لای شایەتحاڵەکان و پێدانی دەرفەت بە تۆمەتباران بۆ گۆڕینی گوتەکانیان یان لەناوبردنی بەڵگەکان
"ئەم جۆرە کارانە کە لە ڕێگەی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە ئەنجام دەدرێن، دەبنە هۆی دروستبوونی زیانی کۆمەڵایەتی و ئەمنی؛ چونکە بڵاوکردنەوەی زانیاریی نادروست یان شێوێندراو، زیان بە ناوبانگی ئەو کەسانە دەگەیەنێت کە هێشتا تاوانەکەیان نەسەلمێنراوە و ڕای گشتی لەسەر بنەمایەکی هەڵە هان دەدات، ئەمەش لە کۆتاییدا دەبێتە هۆی لەدەستدانی متمانە بە دەسەڵاتی دادوەری. ئەم ڕەفتارە پێشێلکردنی یاسا و زیانگەیاندنە بە دادپەروەری، کە ئەنجامدەرەکەی ڕووبەڕووی لێپرسینەوەی یاسایی دەکاتەوە بە تۆمەتی ڕێگری لە دادپەروەری، تەشهیر، یان پێشێلکردنی نهێنیی لێکۆڵینەوەکان. هەر بۆیە، کارێکی ژیرانەیە لێکۆڵینەوەکان بۆ دادگا جێبهێڵدرێن و هیچ گفتوگۆیەکیان لەبارەوە نەکرێت تا ئەو کاتەی بڕیاری فەرمییان لەبارەوە دەردەچێت.
"بۆ دوورکەوتنەوە لە تێوەگلان لەو دەستێوەردانانەی کە لەم دواییانەدا زیادیان کردووە، لەوانە بڵاوکردنەوەی هەواڵی نادروست و وێنەی ساختەی دروستکراو بە 'ژیریی دەستکرد' سەبارەت بەو دۆسیانەی کە هێشتا لە قۆناغی لێکۆڵینەوەی دادوەریدان؛ هەر کەسێک ئەم کارانە ئەنجام بدات، خۆی ڕووبەڕووی لێپرسینەوە دەکاتەوە بەپێی یاسای سزادان، جگە لە ئەگەری ڕاوەدوونانی یاسایی بە تۆمەتی ناوزڕاندن (تەشهیر) یان هەوڵدان بۆ کاریگەری خستنە سەر بڕیارەکانی دادگا
"سەرەڕای ئەوەی ئەنجومەنی باڵای دادوەری پێشتر ڕوونکردنەوەی پێویستی لەمبارەیەوە بڵاوکردووەتەوە، بەڵام کەمیی ڕۆشنبیریی یاسایی و هەستی بەرپرسیارێتیی سزایی لای زۆرینەی هاووڵاتییان، هاوکات لەگەڵ ئەو دەرفەتەی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بۆ دەربڕینی بیرۆکە و خواستەکانی کەسانی پەیوەندیدار بە کەیسەکان یان تەنانەت کەسانی بێپەیوەندیش ڕەخساندوویانە، بوونەتە هۆکاری سەرەکی بۆ بەردەوامبوونی ئەم جۆرە کارە نایاساییانە.