وەزارەتی کشتوکاڵ: بۆ دامەزراندنی سندوقی پاڵپشتی سامانی ئاژەڵ و پڕۆژەیەک بۆ دابینکردنی 30%ی پێداویستییەکانی ئالیک پلان هه‌یه‌

بەغداد – INA – محەمەد تالبی

وەزارەتی کشتوکاڵ، ئەمڕۆ سێشەممە، پلانی خۆی بۆ دامەزراندنی سندوقێکی پاڵپشتی سامانی ئاژەڵ ئاشکرا کرد کە ئەرکی بەرهەمهێنان، دابینکردن و هاوردەکردنی ئالیک دەگرێتە ئەستۆ، هاوکات ئاماژەی بەوەش کرد کە پڕۆژەی وەرگرتنی جۆ و گەنمەشامی تاوەکو 30%ی پێداویستی عێراق بۆ ئالیک دابین دەکات.

هادی هاشم یاسری، بەڕێوەبەری گشتی کۆمپانیای ما بین النهرين، بە ئاژانسی هەواڵی عێراقی (INA)ی ڕاگەیاند: "چالاکییەکانی کۆمپانیاکە لە ڕابردوودا جۆراوجۆر بوون و وەرگرتنی بەرهەمەکانی گەنم، جۆ، برنج و گەنمەشامی دەگرتەوە، بەڵام کەمکردنەوەی پاڵپشتییەکان لە ساڵانی ڕابردوودا بووە هۆی سنووردارکردنی چالاکییەکانی تەنها لە وەرگرتنی تۆوی گەنمدا. ئەمەش هۆکار بوو بۆ ئەوەی ژێرخانەکانی کۆمپانیاکە لە کۆگا و کارگەکانی تایبەت بە بەرهەمەکانی دیکە بەبێ وەبەرهێنان بمێننەوە، جیا لەوەش داهاتە داراییەکانی کۆمپانیاکە دابەزین، کە پێشتر بەشداربوون لە دابینکردنی مووچەی فەرمانبەران و جێبەجێکردنی پلانە کارگێڕییەکاندا."

ڕوونیشی کردەوە: "حکومەت لە ئێستادا سەرقاڵی تاوتوێکردنی چارەسەرکردنی دۆخی ئەو کۆمپانیا گشتییانەیە کە بەدەست کەمیی داهاتەوە دەناڵێنن، بە جۆرێک لیژنەیەک بەپێی فەرمانی دیوانی پێکهێنراوە بۆ پێداچوونەوە بە دۆخی ئەم کۆمپانیایانە و هەڵسەنگاندنی ئەدای کارکردنیان لە ڕووی قازانج و زیانەوە." ئاماژەی بەوەش کرد کە "لیژنەکە پێشنیاری کردووە ڕێگە بە کۆمپانیا گشتییەکان بدرێت هاوشێوەی کەرتی تایبەت بچنە ناو چالاکییە بازرگانییەکانەوە بە مەبەستی گەشەپێدانی داهاتەکانیان، بەتایبەت کە پەیڕەوی ناوخۆی کۆمپانیاکە و یاسای کۆمپانیا گشتییەکان ڕێگە بەوە دەدەن."

یاسری ئاماژەی بەوەش کرد: "کۆمپانیاکە لێکۆڵینەوەیەکی وردی جدوایی ئامادە کردووە سەبارەت بە وەرگرتنی بەرهەمە ئالیکییەکان، بەتایبەت جۆ و گەنمەشامی، بەهۆی پێداویستی زۆری عێراق بۆ ئالیک، و ئەم لێکۆڵینەوەیەش ئاڕاستەی لایەنە پەیوەندیدارەکان کراوە." تیشکی خستە سەر ئەوەش کە "نووسراوێکی پێشوو هەیە بۆ ڕاگرتنی وەرگرتنی بەرهەمی گەنمەشامی، بەڵام جیاکاری نەکردووە لە نێوان گەنمەشامی پاڵپشتیکراو و پاڵپشتینەکراودا، ئەمەش وایکرد کە پەیوەندی بە ئەنجومەنی وزاری بۆ کاروباری ئابوورییەوە بکرێت بۆ بەدەستهێنانی ڕەزامەندی لەسەر وەرگرتنی گەنمەشامی پاڵپشتینەکراو بەپێی بنەما بازرگانییەکان."

ڕاشیگەیاند: "ئەنجومەنەکە داوای کردووە کە لێکۆڵینەوەی جدوا، سەرچاوە داراییەکان و ژێرخانە بەردەستەکانی پێشکەش بکرێت، کۆمپانیاکەش تەواوی وردەکارییەکانی ناردووە و لە ئێستادا چاوەڕێی بڕیاری کۆتایین."

هه‌روه‌ها وتیشی: "لە ئەگەری بەدەستهێنانی ڕەزامەندیدا، کۆمپانیاکە دەستبەجێ دەست دەکات بە وەرگرتنی بەرهەمە ئالیکییەکان، ئەمەش بەشدار دەبێت لە بوژاندنەوەی بازاڕی ئالیک لە ڕێگەی پاڵپشتیکردنی جوتیاران و بەرهەمهێنەرانی گەنمەشامی و جۆ، سەرەڕای پاڵپشتیکردنی کەرتی سامانی ئاژەڵ و پەلەوەر لە ڕێگەی دابینکردنی ئالیکی ناوخۆییەوە."

جەختیشی کردەوە کە "ئەم پڕۆژەیە دەستکەوتی دارایی بۆ کۆمپانیاکە بەدی دەهێنێت کە نزیکەی 1550 فەرمانبەری هەیە، و یارمەتی دەدات بۆ دابینکردنی دارایی خۆیی (خۆبژێوی) و کەمکردنەوەی باری دارایی سەر شانی حکومەت لە ڕێگەی دابینکردنی سەرچاوەی پێویست بۆ مووچەی کارمەندان و خەرجییە کارگێڕییەکانی." ئاماژەی بەوەش کرد کە "پێداویستی ساڵانەی عێراق بۆ ئالیک زیاتر لە ملیۆنێک تۆنە، لە کاتێکدا تواناکانی کۆمپانیاکە و بەرهەمهێنانی ناوخۆیی ڕێگە نادەن ئەم بڕە بە تەواوی دابین بکرێت، ئەمەش بەهۆی سنوورداریی ڕووبەرە چێنراوەکان و پەیوەستبوونیان بە دابینکردنی ئاو و ئەو پلانە کشتوکاڵییانەی کە لەلایەن وەزارەتی سەرچاوە ئاوییەکانەوە دادەنرێن."

ڕوونیشی کردەوە: "کۆمپانیاکە لە قۆناغی یەکەمدا ئامانجیەتی بەشدار بێت لە دابینکردنی نێوان 20 بۆ 30 لەسەدی پێداویستی بازاڕی ناوخۆیی، لەگەڵ بەردەوامبوونی پێداویستی بۆ هاوردەکردن."

وتیشی: "نرخی کڕینی بەرهەمە ئالیکییەکان بەپێی بنەما بازرگانییەکان و لە ڕێگەی لیژنەکانی نرخاندنەوە و بە پشتبەستن بەو لێکۆڵینەوەی جدوایەی کە کۆمپانیاکە ئامادەی کردووە، دیاری دەکرێت."

سەبارەت بە بەرهەمی گەنم، ئەلیاسری دووپاتی کردەوە کە "عێراق گەیشتووەتە خۆبژێوی دوای ئەوەی لە ساڵانی ڕابردوودا پشتی بە هاوردەکردنی نزیکەی 25 لەسەدی پێداویستییەکانی دەبەست،" ڕوونیشی کردەوە کە "وەزارەتی بازرگانی چیتر پێویستی بە هاوردەکردن نییە بۆ دابینکردنی بەشە خۆراکی مانگانەی هاوڵاتیان تەنانەت لە هەندێک کاتدا تێکەڵکردنی گەنمی هاوردەکراو ڕاگیراوە دوای ئەوەی پشت بە جۆرە کوالێتی بەرزەکانی گەنمی شیاو بۆ نانکردن بەستراوە."

ئاماژەی بەوەش کرد: "کۆمپانیاکە چووەتە ناو ڕێککەوتنێک لەگەڵ کۆمپانیای عێراقی بۆ بەرهەمهێنانی تۆو، بە مەبەستی پێشکەشکردنی پێشنیارێک بۆ دامەزراندنی سندوقی پاڵپشتی سامانی ئاژەڵ، کە ئەرکی بەرهەمهێنان، دابینکردن، هاوردەکردن و سەرپەرشتیکردنی پیشەسازی ئالیک دەگرێتە ئەستۆ،" جەختیشی کردەوە کە "کۆمپانیای ما نێوان نەهرەین دەبێتە لایەنێکی کاریگەر لەم پڕۆژەیەدا."

ڕوونیشی کردەوە: "سندوقەکە هێشتا لە قۆناغەکانی دامەزراندندایە، و داواکاری ئاڕاستەی کۆمپانیا عێراقییەکان، لایەنە داراییەکان، بانکە حکومییەکان، کەرتی تایبەت و ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی کراوە بۆ بەشداریکردن تێیدا."

لە کۆتاییدا وتی: "سندوقەکە، لە ئەگەری پەسەندکردنی و دەرکردنی چوارچێوەی یاسایی تایبەت بە خۆی و دابینکردنی پاڵپشتی حکومی و پلانەکانی کارکردنی گونجاو، هەنگاوێکی گرنگ دەبێت بەرەو تێپەڕاندنی کۆسپەکانی دابینکردنی ئالیک و بەهێزکردنی ئاسایشی خۆراک و بەدیهێنانی ئاستی بەرزتر لە خۆبژێوی."