بەغدا - INA
ئەمڕۆ شەممە عەلی فالح زەیدی سەرۆك وەزیران دووپاتی كردەوە كە سەردانەكەی داهاتووی بۆ واشنتۆن دەستپێكی قۆناغێكی نوێیە، هاوكات خواستی خۆیشی دەربڕی بۆ بەرزكردنەوەی ئاستی بەرهەمهێنانی نەوت بۆ حەوت ملیۆن بەرمیل لە ڕۆژێكدا.
لە چاوپێكەوتنێكدا لەگەڵ سكای نیوز، وەك لە بەیاننامەیەكدا لە نووسینگەی ڕاگەیاندنی خۆیەوە كە بە ئاژانسی هەواڵی عێراقی (INA) گەیشتووە و عەلی فالح زەیدی سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیران ڕایگەیاند : سەردانەكەمان بۆ واشنتۆن تەنها سەردانێكی پرۆتۆكۆڵ نییە، بەڵكو ڕاگەیاندنی قۆناغێكی نوێیە لە هاوبەشی نێوان عێراق و ئەمریكا، لەسەر بنەمای بەرژەوەندی هاوبەش و ڕێزگرتنی یەكتر، لە مانگی ئەیلولدا هێزەكانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی كۆتایی بە ئەركی شەڕكەری خۆیان دژی داعش دەهێنن و عێراق بەجێدەهێڵن بۆ هەمیشەی، ئاماژەی بەوەشكردووە، ئێمە بەوپەڕی خۆشحاڵییەوە چاوەڕوانی قۆناغی داهاتووی بەشداریكردنی ئەمریكاین لەڕێگەی هاوبەشی ئابووری و وەبەرهێنان و گەشەپێدانەوە.
ئاماژەی بەوەشكرد : دەمانەوێت لە هاوبەشی سەربازییەوە بگوازینەوە بۆ هاوبەشییەكی ئابووری بەردەوام، دروستكردنی پردێكی ئابووری كاریگەر لە نێوان عێراق و ئەمریكا كە خزمەت بە بەرژەوەندییەكانی هەردوو وڵات بكات. وەزارەتەكانی نەوت و كارەبا و پەیوەندییەكانمان ئاڕاستەكردووە بۆ ئەوەی كۆمپانیا ئەمریكییە بەناوبانگەكان لە بوارەكانی وزە و پەیوەندییەكان و تەكنەلۆژیا و گەشەپێدان لە پێشینەدا دابنێن، ڕوونیشیكردەوە، ئەنجوومەنی وەزاری بۆ ئابووری بڕیاری گرنگی داوە سەبارەت بە پڕۆژە گەورەكانی نەوت لەگەڵ كۆمپانیا نێودەوڵەتییەكان، لەوانەش شیڤرۆن، هالیبێرتۆن، و HKN، جگە لەوەی دەرفەتی كاركردنیان لە بوارە نوێیەكان و بلۆكی گەڕان و گەڕان بەوان داوە.
ووتیشی : كەرتی پەیوەندییەكان بەرەو هاوبەشییەكی ستراتیژی لەگەڵ ستارلینك هەنگاو دەنێت، كە دەبێتە هۆی بەرزكردنەوەی ژێرخانی دیجیتاڵی لە عێراق. لەگەڵ لایەنی ئەمریكی گفتوگۆ لەسەر پڕۆژەی سندوقی وزە و گەشەپێدان دەكەین، كە لە 500 هەزار بەرمیلەوە دەستپێدەكات لە ڕۆژێكدا و دەگاتە دوو ملیۆن بەرمیل لە ڕۆژێكدا، ئەمەش بەپێی بارودۆخی ئابووری و بەرهەمهێنان و ڕەنگە لە دەرەوەی كۆت و بەندەكانی پشكەكانی ئۆپێك، ئاماژەی بەوەشكرد، حسابات بۆ سندوقەكە لە دامەزراوە بانكییە بەناوبانگەكانی ئەمریكا دەكرێتەوە، سەرچاوەكانیش لە ڕێككەوتن لەگەڵ كۆمپانیا ئەمریكییەكان وەبەرهێنان دەكرێن، لەنێویاندا پڕۆژەكانی كارەبا و ژێرخانی، ئاماژەی بەوەشكرد، لە ماوەی سێ دەیەدا، توانای دارایی سندوقەكە دەتوانێت بگاتە نزیكەی 400 ملیار دۆلار، لەگەڵ گەشەكردنی وردە وردە پەیوەستە بە ئەدای پڕۆژەكان و كۆمپانیا جێبەجێكارەكانەوە. ئامانجمان ئاوەدانكردنەوەی ژێرخانە زیانلێكەوتووەكانە بە وەبەرهێنانی ئەم سەرچاوانەی لە پڕۆژەكانی گەشەپێدان، هەروەها كاردەكەین بۆ دەستەبەركردنی پشكێكی دادپەروەرانە بۆ عێراق لە بەرهەمهێنانی نەوتی ئۆپێك، هاوتا لەگەڵ تواناكانیدا ڕوونیشیكردەوە، دۆخی ئێستای عێراق دەرئەنجامی كێشە كەڵەكەبووەكانە كە دەیان ساڵ دەخایەنێت. لە ساڵی 1980ەوە وڵاتەكە لە قۆناغێكی كەمبوونەوەی بەرچاودایە، سەرچاوەیەكی زەبەلاح لەبری بنیاتنانەوە و گەشەپێدان بەرەو شەڕەكان لادەبرێن.
هەروەها ووتیشی : بەهۆی شەڕی هەشتاكانی سەدەی ڕابردوو، پڕۆژەكانی ئاوەدانكردنەوە وەستان، ژێرخانی ئابووری تێكچوو، عێراقیش تووشی وێرانكارییەكی بەرفراوان بوو كە كاریگەری لەسەر ژێرخانی و پەیكەری كۆمەڵایەتی هەبوو، لە شەڕەكە بە زیان و قەرزی زۆر و دابەزینی ئابووری سەریهەڵدا، لە سەردەمی سزاكانی ساڵانی نەوەدەكاندا، كۆمەڵگەی عێراق بەرگەی قەیرانێكی قووڵی مرۆیی و ئابووری گرت كە كاریگەری لەسەر كەرتە جیاوازەكان هەبوو، جەختیشی لەوە كردەوە كە لە دوای ساڵی 2003 عێراق ڕووبەڕووی تەحەدای تیرۆر بووەوە و زۆرێك لە هێزی كارە لێهاتووەكانی وڵاتیان بەجێهێشت، ئاماژەی بەوەشكرد، عێراقییەكان بۆ بەرگریكردن لە زێدی خۆیان ڕووبەڕووی داعش بوونەتەوە، لە هەمان كاتدا شەڕیان بۆ پاراستنی ئاسایشی ناوچەكە و جیهان دەكرد، بە پاڵپشتیی ئەمریكا و گەلانی دۆست، عێراق هێڵی یەكەمی بەرگری بوو لە دژی تیرۆر، شەڕی داعشیش زیانی بەرچاوی لەدوای خۆی بە ژێرخان و زیانێكی گەورەی ئابووری بەجێهێشت، ئاماژەی بەوەشكرد، ئەمریكا هاوبەشێكی ستراتیژییە لە پەرەپێدان و پلانە ئابوورییەكانی عێراقدا.
ئاماژەی بەوەدا : وڵاتانی ئەنجومەنی هاریكاری كەنداو نوێنەرایەتی قووڵایییەكی مێژوویی و كولتووری و كۆمەڵایەتی دەكەن بۆ عێراق، و سەرچاوەی هێزن. ئێمە باوەڕمان بە سیاسەتی هاوسەنگی و كراوەیی لەگەڵ هەمووان هەیە، دەوڵەتێكی بەهێز پێویستی بە بڕیاری یەكلاكەرەوە هەیە، یەكلاكەرەوەش بەشێكی سەرەكییە لە بەرپرسیارێتی دەوڵەتمەدار. دابڕان لە هەڵوێستی مرۆڤ دەسەڵات دەداتە بەرپرسان بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئاستەنگەكان، ئێمەش بەردەوام دەبین لە كاركردن بۆ گەیشتن بە ئامانجەكانمان.
ووتیشی: ئێمە گفتوگۆی قووڵمان لەگەڵ كوتلە چەكدارەكان ئەنجامدا، جەختیشمان لەوە كردەوە كە دەوڵەت چوارچێوەی یەكگرتووە، بوونی چەك لە دەرەوەی دامەزراوەكانی قبوڵكراو نییە، لە كاتێكدا ناتوانرێت ڕۆڵی ئەو كوتلەیانە لە بەرەنگاربوونەوەی تیرۆردا نكۆڵی لێ بكرێت، قۆناغی ئێستا داوا لە هەموو كەسێك دەكات لە ڕێگەی دەوڵەت و دامەزراوەكانییەوە چالاكی بكات، ئاماژەی بەوەشكرد، داوام لە هەموو لایەك كرد مێژووی خۆیان بپارێزن و ڕێگە نەدەن قوربانیدانەكانیان بێهودە بێت، چونكە ئامانجمان بنیاتنانی دەوڵەتە نەك تەنها بەڕێوەبردنی حكومەت.
ڕوونیشیكردەوە : ئێمە سەرقاڵی ئامادەكاریین بۆ كۆنفرانسێكی نێودەوڵەتی بەناونیشانی كۆنفرانسی سەروەری، كە دووپاتی دەكاتەوە كە بڕیاری عێراق لە ئەستۆی عێراقییەكاندایە، لەگەڵ عێراقێكی دوور لە هێزی دەرەكی و هەر پێكهاتەیەكی چەكدار كە لەدەرەوەی چوارچێوەی دەوڵەت كاردەكەن. هەروەها ڕایگەیاند : كە لە ئەنجامی قەیرانە ناوچەییەكان، هەناردەكردنی نەوتی عێراق بۆ ئاستێكی سنووردار دابەزیوە، ئێمەش كاردەكەین بۆ گەڕاندنەوەی توانای تەواوی هەناردەكردن.
ئاماژەی بەوەشكرد : ئێمە ئاواتەخوازین لە ماوەی سێ ساڵی داهاتوودا ئاستی بەرهەمهێنانی نەوتی عێراق بۆ حەوت ملیۆن بەرمیل لە ڕۆژێكدا بەرزبكەینەوە و كۆمپانیا ئەمریكییەكانیشمان لەم دیدگایە ئاگاداركردووەتەوە، دووپاتی كردەوە كە پەیوەندیمان لەگەڵ كۆماری ئیسلامی ئێران لەسەر بنەمای دراوسێیەتی باش و ڕێزگرتن و بەرژەوەندی هاوبەشە، هەروەك چۆن پەیوەندیمان لەگەڵ هەموو وڵاتانی ناوچەكەدا هەیە، دووپاتیشی كردەوە كە عێراق دیكتات لە هیچ لایەنێك قبوڵ ناكات، بڕیارەكانیش هەمیشە لە پێشینەی بەرژەوەندییەكانی گەلی عێراق دەبێت، سەرنجمان لەسەر بنیاتنانی هاوبەشییەكی ئابووری بەهێزە لەگەڵ ئەمەریكا، لەسەر بنەمای بەرژەوەندییەكانی عێراق و لەسەر حیسابی هیچ لایەنێكی دیكە نییە، ئاماژەی بەوەشكرد، ئێمە سیاسەتی هاوپەیمانی یان دوژمنایەتی پەیڕەو ناكەین، عێراق دەیەوێت فەزای پەیوەندی و سەقامگیری بێت نەك گۆڕەپانێك بۆ ململانێ.
ئاماژەی بەوەشكرد : بەغدا پێشوازی لە میوانداریكردنی هەر دیالۆگێك دەكات كە بەشداربێت لە هێوركردنەوەی ناوچەكە، لەوانەش گفتوگۆی نێوان ئەمریكا و ئێران. لێكۆڵینەوەكان ئاماژەیان بە هیچ هێرشێك نەكردووە كە لە خاكی عێراقەوە بەرەو شانشینی سعودیە دەستیپێكردبێت، هەروەها ڕێنمایی ڕوونیشمان دەركردووە بۆ ڕێگریكردن لە هەر سەرپێچییەكی داهاتوو.
ووتیشی : ئامانجمان پاراستنی عێراق و گەلەكەیە، لە دوای 30ی ئەیلول ڕاپۆرتێك لەسەر كار و دەستكەوتەكانی حكومەت پێشكەش بە هاوڵاتیان دەكەین نەك تەنها بەڵێن. ئێمە بەوپەڕی خۆشحاڵییەوە چاوەڕێی پڕكردنەوەی ئەو پۆستە بەتاڵانەی كە لە كابینەكەدا ماون لە ماوەی دوو هەفتەدا.
هەروەها ئاماژەی بەوەكرد : كە لەچوارچێوەی بەرنامەی حكومەت كاردەكەیم بۆ دابینكردنی یەك ملیۆن پارچە زەوی ئامادە بۆ بەكارهێنامی نیشتەجێبوون لەلایەن هاووڵاتییانەوە، دووپاتیشی كردەوە، ئابوورییەكی كۆن هەیە كە خەبات دەكات بۆ مانەوە، هەروەها ئابوورییەكی سەردەمیانە كار بۆ بنیاتنانی دەكەین. ئێمە پابەندین بە گواستنەوە بەرەو ئابوورییەكی بەرهەمدار و پێشكەوتوو، هەروەها كاردەكەین بۆ دامەزراندنی سندوقێكی گەشەپێدان بە هاوبەشی لەگەڵ بانكی ناوەندی عێراق و سندوقە نیشتمانییەكان، هاوكات دەرگای ئابونەی گشتی و هاوبەشی هەرێمی و نێودەوڵەتیش دەكەین، ئاماژەی بەوەشكرد، سندوقی گەشەپێدان بەپێی پێداویستییەكانی بازاڕ پارەدار دەكرێن، ئەمەش بەشدارە لە هاندانی ئابووری و ڕەخساندنی هەلی كار.
ڕوونیشی كردەوە : لەڕێگەی ڕێوشوێنی یاساییەوە دەستمان بە ڕووبەڕووبوونەوەی گەندەڵی كردووە، هەروەها لەڕێگەی كەناڵە فەرمییەكانەوە بەشێكی بەرچاوی بەفیڕۆدان و وەرگرتنەوەی پارەمان ڕاگرتووە، گەندەڵی لە عێراق دیاردەیەك كە لە ئاستە بچووكەكانەوە دەستپێدەكات و لەڕێگەی سیستمی بەرتیل و خزمایەتییەوە درێژدەبێتەوە، چارەسەركردنیشی پێویستی بە چاكسازیی هەمەلایەنە و بەردەوام هەیە، جەختیشی لەوە كردەوە، لیژنەیەكی ناوەندیمان پێكهێناوە بۆ پێداچوونەوە بەو گرێبەستانەی كە بەهایان لە 25 ملیار دینار زیاترە، بۆ وردبینیكردنیان، دڵنیابوون لە دروستی خەمڵاندنە داراییەكانیان، و ڕێگریكردن لە هەڵئاوسانی تێچووی خەمڵێنراو.
لە كۆتاییدا وتی : ئەنجوومەنی وەزیران ڕەزامەندی دەربڕیوە لەسەر ڕەوانەكردنی ڕەشنووسی یاسایەك بۆ ئەنجومەنی نوێنەران بۆ دامەزراندنی دەستەیەكی چاودێری پێش وردبینی لە سەرجەم وەزارەتەكان و دامودەزگاكانی دەوڵەت، كە دەبێتە هۆی بەرزكردنەوەی شەفافیەت و ڕێكارەكانی حوكمڕانی و باشتركردنی كارایی بەڕێوەبردنی دارایی گشتی.