بەغداد – INA – محەمەد تالبی
کۆمپانیای بەبازاڕکردنی نەوتی عێراق (سۆمۆ)، ئەمڕۆ سێشەممە، بەرزبوونەوەی هەناردەی نەوتی کەرکوکی لە 4 ملیۆن بەرمیلەوە بۆ 7 ملیۆن بەرمیل لە مانگێکدا ڕاگەیاند، هاوکات جەختی کردەوە کە هەناردەکردنی نەوت لە ڕێگەی دەروازەی باشوورەوە لە کاتی تەنگژەی هورموزدا گەیشتووەتە 444 هەزار بەرمیل لە ڕۆژێکدا.
عەلی نزار، بەڕێوبەری گشتی کۆمپانیای بەبازاڕکردنی نەوتی عێراق (سۆمۆ) بە ئاژانسی هەواڵی عێراقی (INA)ی ڕاگەیاند: "کۆمپانیاکە وەک باڵی بازرگانی وەزارەتی نەوت، ڕۆڵێکی بنەڕەتی دەگێڕێت لە هەناردەکردنی نەوتی خاو و هەمەجۆکردنی دەروازە و بازاڕەکانی فرۆشتن"، ئاماژەی بەوەش کرد کە "کارەکان بەردەوامن بۆ دەستەبەرکردنی دەروازەکانی هەناردەکردن و بەهێزکردنی توانای بەبازاڕکردنی نەوتی خاو سەرەڕای تەحەدییە هەرێمییەکان."
ڕوونیشی کردەوە کە "دەروازەکانی هەناردەکردن هۆکاری یەکەم و گرنگترینن لە پرۆسەکانی بەبازاڕکردندا، وەزارەتیش هەوڵی بەردەوام دەدات بۆ فراوانکردنی ئەم دەروازانە بە شێوەیەک کە ڕێگە بە زیادکردنی توانای هەناردەکردن بدات"، ئەوەشی خستەڕوو کە "هیچ زیادەیەکی نەوتی خاو نییە کە نەتوانرێت هەناردە بکرێت، و پرۆسەکانی هەناردەکردنیش بەپێی پێداویستی و بارودۆخی گونجاو بەڕێوەدەچن."
ئاماژەی بەوەش کرد کە "باشبوونی هەنگاو بە هەنگاو هەیە لە بەڕێوەبردنی پرۆسەکانی هەناردەکردن و مامەڵەکردن لەگەڵ بارودۆخە نائاساییەکاندا"، جەختیشی کردەوە کە "عێراق توانیویەتی سەرکەوتن بەدەستبهێنێت لە بەبازاڕکردنی هەندێک بەرهەمی نەوتیدا کە داهاتەکانیان ئاستی پێش تەنگژەکەی گەرووی هورموزی تێپەڕاندووە، لەوانەش هەناردەکردن لە ڕێگەی سووریا و ئوردنەوە، جگە لە هەناردەکردنی گۆگرد کە پێشتر هەناردە نەدەکرا."
باسی لەوەش کرد کە "ڕێژەی هەناردەکردنی لە ڕێگەی دەروازەی باشوورەوە لەم ماوەیەی دواییدا گەیشتووەتە نزیکەی 444 هەزار بەرمیل لە ڕۆژێکدا، هەرچەندە ئەم ڕێژەیە کەمترە لە ئاستەکانی پێشوو، بەڵام لە ژێر ڕۆشنایی بارودۆخی ئێستادا بە دەستکەوتێک دادەنرێت بە بەراورد بە هەندێک لە وڵاتانی ناوچەکە کە نەیانتوانیوە بگەنە ئاستی هاوشێوەی هەناردەکردن."
وتیشی: "هەوڵ هەیە بۆ زیادکردنی بڕی هەناردەکردن لە ڕێگەی باکوورەوە، لەوانەش گواستنەوەی نەوتی خاو لە ڕێگەی هێڵەکانی بۆری و تانکەرەکانەوە، بەو پێیەی بڕی نەوتی بەرهەمێنراوی کەرکوک لە باکوور لە نزیکەی 4 ملیۆن بەرمیلەوە بۆ نزیکەی 7 ملیۆن بەرمیل لە مانگێکدا بەرزبووەتەوە، و کارەکانیش بەردەوامن بۆ گەیشتن بە ئاستی بەرزتر."
ئاماژەی بەوەش دا کە "کردنەوەی گەرووی هورموز ڕێگە خۆش دەکات بۆ پەیوەندیکردن بە سەرجەم ئەو کۆمپانیایانەی گرێبەستیان هەیە بۆ بارکردنی نەوتی خاو"، جەختیشی لە پێویستی "ئامادەیی ئەو کۆمپانیایانە کردەوە کە خاوەنی تانکەرەکانن و جێبەجێکردنی پێداویستییە نێودەوڵەتییەکان، بەتایبەتی ڕەزامەندی وڵاتانی پەیوەندیدار."
سەرنجی بۆ ئەوەش ڕاکێشا کە "پرۆسەی بارکردنی تانکەرەکان بە شێوەیەکی ئاسایی ماوەی نێوان 20 بۆ 25 ڕۆژی دەوێت پێش گەیشتنیان بە بازاڕەکان، لەگەڵ ئەگەری تێپەڕبوونی خێراتر لە بارودۆخی ئاساییدا"، پێشبینی ئەوەشی کرد "بارودۆخەکە باشتر بێت لەگەڵ گەڕانەوەی کۆمپانیاکانی دڵنیایی بۆ داپۆشینی تانکەرەکان لە ناوچەی کەنداو، ئەمەش بەشدار دەبێت لە کەمکردنەوەی ئەو داشکاندنانەی لە نرخەکاندا دەکران بۆ داپۆشینی تێچووی گواستنەوە و دڵنیایی."
نزار جەختی کردەوە کە "سیاسەتی سۆمۆ پشت بە کرانەوە بەڕووی سەرجەم بازاڕە جیهانییەکاندا دەبەستێت و تەنها پشت بە یەک بازاڕ نابەستێت"، ڕوونیشی کردەوە کە "هەمەجۆکردنی بازاڕەکان هۆکارێکی سەرەکی بووە بۆ تێپەڕاندنی تەحەدییەکان لە کاتی تەنگژەکەدا." وتیشی: "کۆمپانیاکە سوودی لە کردنەوەی بازاڕی نوێ بینیوە، لەوانەش سووریا و بانیاس"، ئاماژەی بەوەش کرد کە "ڕێککەوتنێک لەگەڵ لایەنی سووریدا هەیە دوای پەسەندکردنی لەلایەن ئەنجومەنی وەزیرانەوە، ئەمەش ڕەنگە ڕێگە خۆش بکات بۆ دروستکردنی هێڵێک بۆ هەناردەکردنی نەوتی خاو لەم ڕێڕەوەوە دوای وەڵامدانەوەی لایەنی سووری بۆ ئەو نامانەی ئاڕاستەی کراون."
باسی لەوەش کرد کە "ئەرکەکانی کۆمپانیای بەبازاڕکردنی نەوت تەنها لە هەناردەکردندا کورت نابنەوە، بەڵکو ڕۆڵێکی بازرگانی بەرفراوانی هەیە کە پێویستی بە گەشەپێدانی ئامرازە لۆجستییەکان هەیە، لەوانەش خاوەندارێتی تانکەری نەوتی عێراقی و کۆگای دەرەکی لە بازاڕە سەرەکییەکاندا، کە ئەمەش پلانێکی ستراتیژییە و لە ساڵی 2010وە خراوەتەڕوو."
جەختیشی کردەوە کە "گەشەپێدانی ژێرخانی بازرگانی پێویستی بە فراوانبوون هەیە لە بازاڕەکانی ئاسیادا وەک چین، کۆریا و سەنگاپوورە، جگە لە بەهێزکردنی ئامادەیی لە بازاڕەکانی ئەوروپا و ئەمریکادا، بە شێوەیەک کە ڕێگە بدات بە بەکارهێنانی ئامرازەکانی باری ڕاستەقینە و گرێبەستە بازرگانییە جیاوازەکان، لەوانەش پرۆسە بازرگانییەکان لە بازاڕە دەستبەجێکان و گرێبەستەکاندا"، ئاماژەی بەوەش دا کە "کۆمپانیاکە خاوەنی لێهاتوویی پێویستە بۆ بەدیهێنانی ئەم ئاڕاستەیانە."