بەدواداچوون - INA
ڕاپۆرتێکی زانستیی نوێ ئاشکرای کردووە کە تێکچوونێک هەیە بە ناوی "ئەلیکسیپیمیا" (Alexithymia)، کە بریتییە لە سەختی لە ناسینەوەی هەستەکان یان وەسفکردنیان و دەربڕینیان، هەرچەندە تووشبووان بەو تێکچوونە هەست و سۆزەکان بە شێوەیەکی ئاسایی ئەزموون دەکەن.
ڕاپۆرتەکە ڕوونیکردۆتەوە کە "ئەلیکسیپیمیا" نەخۆشییەکی دەروونیی سەربەخۆ یان دەستنیشانکردنێکی کلینیکی نییە، بەڵکو دۆخێکە کاریگەری لەسەر توانای تاک بۆ تێگەیشتن لە هەستە ناوخۆییەکانی دەکات، ئاماژەشی بەوە کردووە کە نزیکەی 10%ی دانیشتووانی جیهان بە ڕێژەی جیاواز بەدەستییەوە دەناڵێنن.
هەروەک ڕوونیشیکردۆتەوە کە تووشبووان ڕووبەڕووی سەختی دەبنەوە لە جیاکردنەوەی نێوان هەستە جیاوازەکاندا، ڕەنگە هەست بە دڵەڕاوکێ یان ناڕەحەتیی جەستەیی بکەن بەبێ ئەوەی بتوانن دیاری بکەن کە ئایا هۆکارەکەی دڵەڕاوکێیە،و خەمۆکییە یان تووڕەییە، لەگەڵ ئەوەشدا مەیلیان هەیە زیاتر سەرنج بخەنە سەر ڕاستییەکان و ڕووداوە دەرەکییەکان نەک سەرنجدان لەسەر دۆخی سۆزداریی خۆیان.
ڕاپۆرتەکە ئاماژەی بەوە کردووە کە پەیوەندییەکی پتەو لە نێوان ئەم دۆخە و ئەوەی پێی دەوترێت "هۆشیاریی ناوخۆیی جەستە" هەیە، کە بریتییە لە توانای تێگەیشتن لەو ئاماژانەی لە جەستەوە دەردەچن وەک برسیەتی،و تینوێتی،و ماندوێتی،و ئازار و سۆزەکان،چونکە لاوازیی ئەم توانایە دەبێتە هۆی سەختییەکی زیاتر لە لێکدانەوەی هەستەکاندا.
ئەوەشی خستووەتە ڕوو کە "ئەلیکسیپیمیا" لە نێوان تووشبووانی تێکچوونی "سپێکترەمی ئۆتیزم"دا باوترە، هەروەها پەیوەستە بە بەرزبوونەوەی ڕێژەی دڵەڕاوکێ، و خەمۆکی،و تێکچوونی پاش تراوما (PTSD) و تێکچوونی وەسواسی قەمەری، لەوانەیە هەر لە منداڵییەوە هەبێت یان بەهۆی بەرکەوتنی تراوما و پەستانی دەروونیی توندەوە پەرە بسێنێت.
توێژەران جەختیان کردووەتەوە کە هۆشیاریی سۆزداری لێهاتووییەکە دەکرێت پەرەی پێ بدرێت لە ڕێگەی مەشقپێکردنی تاکەکان بۆ ناونانی هەست و سۆز و هەستە جەستەییەکانیان بە بەردەوامی و تێبینیکردنی کاریگەریی سۆزە جیاوازەکان لەسەر جەستەیان، کە ئەمەش بەشدار دەبێت لە بەهێزکردنی تێگەیشتنیان بۆ دۆخی دەروونیی خۆیان و باشترکردنی شێوازی ژیانیان.