بەغداد – INA – نەسار حاج
تاوانی سپایکەر بەردەوامە لە ئامادەیی خۆی لە بیرەوەریی نیشتمانیی عێراقیدا وەک یەکێک لە گەورەترین تاوانە تیرۆریستییەکان کە ڕۆڵەکانی عێراقی کردە ئامانج، دوای ئەوەی چەتە تیرۆریستەکانی داعش لە حوزەیرانی ٢٠١٤دا زیاتر لە ١٧٠٠ خوێندکار و سەربازی بێچەکیان کۆمەڵکوژ کرد، لە دیمەنێکدا کە ویژدانی مرۆڤایەتی هەژاند و شەپۆلێکی بەربڵاوی خەم و پەژارەی لە ناوەوە و دەرەوەی عێراقدا دروست کرد.
دوای تێپەڕبوونی چەندین ساڵ بەسەر تاوانەکەدا، هێشتا بنەماڵەی قوربانییان یادی ڕۆڵەکانیان دەکەنەوە کە لەلایەن یەکێک لە دڕندەترین کۆمەڵکوژییەکانی مێژووی هاوچەرخی عێراقەوە بێسەروشوێن کران، لە کاتێکدا هەوڵە حکومی، پەرلەمانی و کۆمەڵایەتییەکان بەردەوامن بۆ نەمرکردنی یادی شەهیدان و دادپەروەری بۆ کەسوکاریان و بەدواداچوونی مافە یاسایی و مەعنەوییەکانیان.
لەو بارەیەوە، حەبیب حەلاوی، ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران بە ئاژانسی هەواڵی عێراقی ڕاگەیاند: "تاوانی سپایکەر کاریگەرییەکی گەورەی لەسەر ئاستی مرۆیی هەبوو"، ڕوونیشیکردەوە: "ئەم تاوانە لوتکەی بێڕێزیکردنی بە مرۆڤ و بەها ئەخلاقییەکانی نیشاندا، لە ڕێگەی بەئامانجگرتنی کۆمەڵێک خوێندکار و سەربازی بێچەک بە کردەوەی کوشتنی دڕندانە کە تایبەتمەند بوو بە ناپاکی و ئەشکەنجەدان".
جەختیشیکردەوە: "ئەنجومەنی نوێنەران لە ڕێگەی دەرکردنی یاسا و بڕیارەکانەوە کە مافەکانیان مسۆگەر دەکات، لە پاڵ بنەماڵەی شەهیداندا وەستاوە، سەرەڕای بەدواداچوونی کارەکانی دەزگای شەهیدان و هاندانی بۆ خێراکردنی ڕاپەڕاندنی مامەڵە تایبەتەکانی کەسوکاری قوربانییان"، ئاماژەی بەوەشکرد: "زۆربەی خێزانەکان توانیویانە ماف و شایستە یاساییەکانی خۆیان بەدەستبهێنن".
سپایکەر برینێکە ساڕێژ نابێت
لەلایەکی دیکەوە، ناسر تورکی، ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران جەختیکردەوە: عێراقییەکان ئەو تاوانە ناپاکانەیە لەبیر ناکەن کە چەتە تیرۆریستەکانی داعش و هاوکارانیان دەرهەق بە خوێندکارانی سەربازی ئەنجامیاندا دوای چوونە دەرەوەیان لە سەربازگەکە.
تورکی بە ئاژانسی هەواڵی عێراقی ڕاگەیاند: "ژمارەی ئەو قوربانییانەی لە کۆمەڵکوژییەکەدا بەرکەوتن، زیاتر لە ١٧٠٠ شەهید بوو لە باشترین گەنجانی عێراق کە نوێنەرایەتی ئومێدێکیان دەکرد بۆ داهاتووی وڵات"، ئاماژەی بەوەشکرد: "ئەوەی لە سپایکەر ڕوویدا وەک برینێکی کراوە لە بیرەوەری هەموو عێراقییەکاندا دەمێنێتەوە".
وتیشی: "یادکردنەوەی ئەم تاوانە تەنها سنووردار نییە بە زیندووکردنەوەی یادی قوربانییان، بەڵکو دەرفەتێکی نیشتمانییە بۆ نوێکردنەوەی پەیمانی پاراستنی یەکڕیزی عێراق و ڕووبەڕووبوونەوەی بیری توندڕەوی کە هۆکاری ڕوودانی ئەم کارەساتە بوو".
دۆسیەیەکی نیشتمانی
لای خۆیەوە، موعین کازمی، سەرۆکی لیژنەی بە نەمری مانەوەی کۆمەڵکوژی سپایکەر، جەختیکردەوە: ئەو تاوانەی دەرهەق بە خوێندکارانی هێزی ئاسمانی لە پارێزگای سەڵاحەدین لە حوزەیرانی ٢٠١٤دا ئەنجامدرا، نوێنەرایەتی یەکێک لە دڕندەترین ئەو تاوانانە دەکات کە عێراق بەخۆیەوە بینیویەتی، ئاماژەی بە بەردەوامی هەوڵە فەرمی و میللییەکان کرد لە دۆکیۆمێنتکردنی و دادپەروەری بۆ کەسوکاری قوربانییان.
کازمی بە ئاژانسی هەواڵی عێراقی ڕاگەیاند: "ئەو تاوانەی کە لە ماوەی نێوان ١٢ بۆ ١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٤دا ڕوویدا، بووە هۆی شەهیدبوونی سەدان خوێندکاری سەربازی کە بە جلی مەدەنییەوە بوون لە کاتی هەوڵدانیان بۆ گەڕانەوە بۆ لای کەسوکاریان، کاتێک ڕووبەڕووی کۆمەڵکوژی و بێسەروشوێنکردنی زۆرەملێ بوونەوە لە پارێزگای سەڵاحەدین".
وتیشی: "هەندێک لە تاوانەکان وێنەیان گیرابوو و بڵاوکرابوونەوە بە مەبەستی بڵاوکردنەوەی ترس و تۆقاندن لە دڵی هاووڵاتیاندا و کاریگەری دروستکردن لەسەر ورەی هێزە ئەمنییەکان و کەسوکاری قوربانییان"، ڕوونیشیکردەوە کە "ژمارەیەک لە قوربانییان لە گۆڕە بەکۆمەڵەکاندا یان لە ڕووباری دیجلەدا دۆزرانەوە، لە کاتێکدا هێشتا ئەوانی تر لە ڕیزی بێسەروشوێنکراواندان".
ئەلکازمی ئاماژەی بەوەشکرد: کە "لایەنە پەیوەندیدارەکان، بە هەماهەنگی لەگەڵ دەزگای شەهیدان و تیمەکانی گەڕان و پشکنین، توانیویانە تەرمی نزیکەی ١٣٠٠ کەس دەربهێننەوە، کە ڕادەستی فەرمانگەی پزیشکی دادوەری کراون بە مەبەستی پشکنین و دیاریکردنی ناسنامەکانیان"، وتیشی: "نزیکەی ١٢٥٠ قوربانی دوای ناسینەوەی ناسنامەکانیان بە خاک سپێردراون".
ڕوونیشیکردەوە: "ژمارەی بێسەروشوێنبووان بە نزیکەی ٨٠٠ کەس مەزندە دەکرێت، لە کۆی گشتی ژمارەی قوربانییان کە دەگاتە ٢١٥٧ کەس"، جەختیشی لەسەر "بەردەوامی هەوڵە فەرمییەکان لە بەدواداچوونی ئەم دۆسیە مرۆییە" کردەوە.
لەلایەکی دیکەوە، موهەند عەقابی، بەڕێوەبەری بەڕێوەبەرایەتی ڕاگەیاندنی دەستەی حەشدی شەعبی بە ئاژانسی هەواڵی عێراقی ڕاگەیاند: "تاوانی سپایکەر شوێنەواری مرۆیی، کۆمەڵایەتی و دەروونی قووڵی بەجێهێشتووە کە هێشتا لە ویژدانی عێراقییەکاندا ئامادەیە، چونکە هەزاران خێزان ڕۆڵەکانیان لەدەستدا لە یەکێک لە دڕندەترین ئەو تاوانانەی کە گەنجانی بێچەکی لە تەمەنی لاویدا کردە ئامانج".
وتیشی: "بنەماڵەی قوربانییان چەندین ساڵی درێژیان لە ئازار و نادڵنیاییدا سەبارەت بە چارەنووسی ڕۆڵەکانیان بەسەر برد، ئەمەش لە شێوەی شۆکی دەروونی و خەمۆکی بەردەوام و هەستی هەمیشەیی بە لەدەستدان ڕەنگی دایەوە"، ئاماژەی بەوەشکرد کە "تاوانەکە شوێنەوارەکانی تەنها بەسەر بنەماڵەی شەهیدانەوە سنووردار نەبوو، بەڵکو بوو بە برینێکی نیشتمانی کە بەر تەواوی کۆمەڵگەی عێراقی کەوت، و بەشداربوو لە بەرزکردنەوەی ئاستی هۆشیاری سەبارەت بە مەترسییەکانی بیری توندڕەوی و ئەو کارەساتە مرۆییانەی کە دەبێتە هۆیان".