هەمەڕەنگ – INA
توێژینەوەیەکی نوێ ئاشکرای کردووە کە شێوازی بەسەربردنی کاتی دانیشتن، ڕەنگە زیاتر کاریگەری هەبێت لەسەر مەترسی تووشبوون بە بەدەمێشکی (خەڵەفان) وەک لە ماوەی دانیشتنەکە خۆی. لەکاتێکدا لێکۆڵەران بۆ چەندین ساڵ پێیان وابوو دانیشتنی درێژخایەن پەیوەستە بە زیادبوونی ئەگەری تووشبوون بە بەدەمێشکی، دەرئەنجامە نوێیەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە جۆری چالاکییەکە لە کاتی دانیشتندا ڕۆڵێکی یەکلاکەرەوە دەگێڕێت لە تەندروستی مێشکدا.
توێژینەوەکە کە لە (گۆڤاری ئەمریکی بۆ پزیشکیی خۆپاراستن) بڵاوکراوەتەوە، ڕوونکردنەوەی داوە کە گۆڕینی چالاکییە تەمبەڵییەکان (کە پێویستیان بە هیچ هەوڵێکی هزری نییە) بە چالاکییگەلێک کە مێشک هان دەدەن، دەکرێت بە شێوەیەکی بەرچاو مەترسی تووشبوون بە بەدەمێشکی کەم بکاتەوە. چالاکییە هزرییە ئەرێنییەکان بریتین لە: خوێندنەوە، ڕاپەڕاندنی کارە کارگێڕییەکان (کۆمپیوتەر و نووسین)، و هەر کارێکی دیکە کە مێشک لە کاتی دانیشتندا بە چالاکی دەهێڵێتەوە؛ لە بەرامبەردا، سەیرکردنی تەلەفزیۆن یان گەڕانی ناچالاکانە لە نێو شاشەکاندا بە چالاکیی کەمتر هاندەر بۆ مێشک دادەنرێن.
توێژەران لە لێکۆڵینەوەکەیاندا پشتیان بە شیکردنەوەی داتاکانی زیاتر لە ۲۰ هەزار کەس بەستووە، کە تەمەنیان لە نێوان ۳٥ بۆ ٦٤ ساڵدایە، و لە ماوەی ۱۹ ساڵدا (لە نێوان ساڵانی ۱۹۹۷ و ۲۰۱٦) بەدواداچوونیان بۆ کراوە. تێیدا هەڵسەنگاندن بۆ عادەتەکانی دانیشتن، چالاکیی جەستەیی، و شێوازە جیاوازەکانی ژیانی بەشداربووان کراوە، پاشان بەراورد کراون بە داتاکانی دەستنیشانکردنی نەخۆشینی بەدەمێشکی کە لە تۆمارە تەندروستییەکان و تۆمارەکانی مردن لە سویددا جێگیر کراون.
دەرئەنجامەکان دەریانخستووە ئەو کەسانەی لە کاتی دانیشتندا چالاکییە هزرییەکان ئەنجام دەدەن، کەمتر ڕووبەڕووی مەترسی تووشبوون بە بەدەمێشکی بوونەتەوە بە بەراورد بەوانەی کاتەکانیان بە چالاکییە ناچالاکەکان (تەمبەڵییەکان) بەسەربردووە.
سەرۆکی تیمی توێژینەوەکە، ماتس هاڵگرین، ڕایگەیاندووە کە ئەم توێژینەوەیە بوونی جیاوازیی بنەڕەتی لە نێوان شێوازە جیاوازەکانی دانیشتن و کاریگەرییەکانیان لەسەر تەندروستی مێشک دەخاتە ڕوو؛ ڕوونیشی کردەوە کە دانیشتن تەنها پەیوەست نییە بە کەمیی جووڵەی جەستەییەوە، بەڵکو بەپێی ئاستی چالاکیی مێشک لەو کاتەدا دەگۆڕێت.
ئەو باسی لەوەش کردووە کە ئەو شێوازەی لە کاتی دانیشتندا مێشکمانی تێدا بەکاردەهێنین، دەکرێت فاکتەرێکی گرنگ بێت بۆ پاراستنی تواناکانی تێگەیشتن و ناسینەوە لە داهاتوودا، تەنانەت ڕەنگە یارمەتیدەریش بێت بۆ پێشبینیکردنی مەترسیی تووشبوون بە بەدەمێشکی.
توێژەران ئاماژەیان بەوە کردووە کە "ڕەفتاری تەمبەڵانە و کەمجووڵە" یەکێکە لەو فاکتەرە مەترسیدارانەی کە دەکرێت دەستکاری بکرێت و بگۆڕدرێت، و جەختیان لەوە کردووەتەوە کە پاراستنی چالاکیی جەستەیی و هزری هاوشان لەگەڵ چوونە تەمەنەوە، کارێکی زۆر پێویستە بۆ خۆپاراستن لە دابەزینی تواناکانی مێشک.
جێی ئاماژەیە، سەنتەرەکانی کۆنتڕۆڵکردن و خۆپاراستن لە نەخۆشییەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (CDC) پێشبینی دەکەن کە تا ساڵی ۲۰٦۰ نزیکەی ۱٤ ملیۆن ئەمریکی تووشی نەخۆشی ئەلزەهایمەر ببن، لە کاتێکدا توێژینەوە نوێیەکانی دیکە ئاماژە بەوە دەکەن کە تەمەنی بایۆلۆجیش ڕەنگە پەیوەندیی بە مەترسی تووشبوون بە بەدەمێشکییەوە هەبێت.