عەبدولڕەزاق عوبەیدی
دادوەر فایەق زێدان خاڵێكی چارەنووسساز لە هاوسەنگی لە دیمەنی سیاسی عێراقدا پێكهێنا، تا ئەو ئاستەی كە هاتە بەرچاو وەك وەلڤەلێكی سەلامەتی بۆ پرۆسەی سیاسی و ئەو كەسایەتییەی كە لە ئاڵۆزترین و هەستیارترین قۆناغەكاندا یەكپارچەیی ڕێكارە دەستوورییەكانی پاراستووە، لەكاتێكدا كە ناكۆكییە سیاسییەكان هەڕەشەی پەكخستنی دامودەزگاكانی دەوڵەتیان لەسەر بوو، ڕۆڵی دەسەڵاتی دادوەری عێراق وەك زامنی بەردەوامی سیستمی دیموكراسی و پاراستنی سەقامگیرییەكەی سەریهەڵدا.
لەگەڵ پەرەسەندنی ئەو تەحەددایانەی كە هاوڕێی پێكهێنانی سەرۆكایەتییەكان بوو لە دوای هەڵبژاردنی پەرلەمان، گرنگی پابەندبوون بە وردی و وادە و مەرجە دەستوورییەكان دەركەوت،زێدان ڕۆڵێكی سەرەكی لەم قۆناغەدا بینی، ڕێزگرتن لە ڕێكارە یاساییەكان بەهێزتر كرد و ڕێگری لە خلیسكان بۆ ناو بۆشایی یان ئیفلیجی كرد. ئەمەش بە ڕوونی لە شێوازی بەڕێوەبردنی پرۆسەكەدا ڕەنگدانەوەی هەبوو، كە گەیشتە لوتكە بە پێكهێنانی حكومەتەكەی عەلی زەیدی، كە لە چوارچێوەی كاتی دەستووریدا هاتە ئاراوە كە دەسەڵاتی دادوەری حەزی دەكرد ڕێزی لێبگرێت و بە وردی پەیڕەوی لێبكات.
ئامادەبوونی دادوەر زێدان لەو ماوەیەدا تەنیا ڕێوڕەسمی و ڕەمزی نەبوو، بەڵكو نوێنەرایەتی پەیامێكی دڵنیاكردنەوەی عێراقییەكان دەكرد كە دەوڵەت هێشتا خاوەنی دامەزراوەگەلێكە كە توانای پاراستنی سیستەمی دیموكراسی و پاراستنی هاوسەنگی پرۆسەی سیاسییان هەیە، بۆیە زۆرێك لە عێراقییەكان وێنەی كەسایەتییەكی باوكی خەمخۆری سەقامگیری وڵاتیان لە ناویدا بینی، و پارێزەرێك كە چاودێری یەكپارچەیی پرۆسە دەستوورییەكان دەكات، لە سەرووی ڕیزبەندی و سۆز و سۆزی سیاسییەوە دەمێنێتەوە.
زێدان بە ڕوونی ئەم دیدەی دەربڕی كاتێك جەختی لەسەر گرنگی:
بەجێگەیاندنی ئەو مەرجە دەستوریانەی لە ئەنجامی پرۆسەی دیموكراسی لە هەڵبژاردنی پەرلەمانی تشرینی یەكەمی 2025دا هاتوونەتە ئاراوە، و پێكهێنانی حكومەتێك بە سیمایەكی نوێ، جیاواز لە حكومەتەكانی پێش خۆی.
ئەم لێدوانە دیدگایەك ئاشكرا دەكات كە دووپاتی دەكاتەوە سەركەوتنی پڕۆسەی سیاسی تەنیا بە ڕێزگرتن لە ئیرادەی جەماوەری و پابەندبوون بەو چوارچێوە دەستووریانەی كە هەڵبژاردن بەرهەمیان هێناوە بەدەست دێت، بەمەش دەستەبەركردنی گواستنەوەی ئاشتیانەی دەسەڵات و سەقامگیری دامەزراوەیی.
هەروەها قسەكانی هەڵگری ڕەهەندێكی قووڵتری نەتەوەیی بوون كاتێك دەیگوت:
دەشڵێت: هیوادارین ئەم حكومەتە سەركەوتوو بێت لە باشتركردنی واقیعی دەوڵەتی عێراق و بەدیهێنانی خواستەكانی گەلە گەورەكەی و گەیاندنی بۆ ئاستێك كە قبوڵكردن و ڕەزامەندی مەرجەعی باڵای ئایینی بەدەستبهێنێت، كە گوزارشت لە ئیرادە و خواستی عێراقییەكان دەكات كە خۆشیان دەوێت و دڵسۆزن بۆ زێدی خۆیان، ئەو نیشتمانەی كە وەك پەناگەیەكی ئارام دەمێنێتەوە كە هەموومان یەكدەخات، ئەم وتارە ڕەنگدانەوەی وێنەی دەوڵەتمەدارێك بوو كە عێراق وەك هێزێكی یەكگرتوو بۆ هەموو هاووڵاتیانی دەڕوانێت، و پێی وایە هێزی سیستەمی دیموكراسی لە ململانێدا نییە، بەڵكو لە هاوسەنگی و ڕێزگرتن لە یاسا و یەكەمایەتیدان بە بەرژەوەندی نەتەوەییدایە.
بوونی فایەق زێدان هەستێكی بە زۆرێك لە عێراقییەكان بەخشی كە چاوێكی چاودێر هەیە كە پرۆسەی دەستووری دەپارێزێت، هەروەها كەسایەتییەك كە هەوڵی بەرزكردنەوەی تەرازووی دادپەروەری و پاراستنی دەوڵەت لە ناسەقامگیری دەدات، هەربۆیە توێژێكی فراوانی دانیشتوان بەو قەناعەتە گەیشتن كە دەسەڵاتی دادوەری عێراق چیتر تەنیا دامەزراوەیەك نییە كە خەمی یەكلاكردنەوەی ناكۆكییەكانە، بەڵكو بووەتە بەردی بناغەی سەقامگیریی سیستمی دیموكراسی و زامنی بەردەوامی دەوڵەت.