بەغدا - INA - نەسار حاج
هەنگاوەکان لە ناو کۆڕ و کۆمەڵە سیاسی و پەرلەمانییەکاندا خێراتر دەبن لەگەڵ نزیکبوونەوەی کاتی یەکلاکردنەوەی دەستووری، بە ئامانجی دابینکردنی پشتگیریی پێویست بۆ عەلی زەیدی، سەرۆک وەزیرانی ڕاسپێردراو، لە تەواوکردنی پێکهاتەی وەزارییەکەی لە ماوەی دیاریکراودا.
خوێندنەوەکانی ئێستا ئاماژە بە هەبوونی نەرمییەکی نیشتمانیی باڵا دەکەن لەلایەن کوتلە سیاسییەکانەوە، کە پەرۆشییەکی بەرچاویان نیشانداوە بۆ سەرخستنی ئەرکی ڕاسپێردراوەکە، لە ڕێگەی پێشکەشکردنی چەندین بژاردە بۆ پۆستە وەزارییەکان و ئامادەیی تەواو بۆ لێکتێگەیشتن لەسەر ناوەکان بە جۆرێک کە خزمەت بە بەرژەوەندیی گشتی و پێداویستییەکانی قۆناغی ئێستا بکات.
ئەم هاوسەنگییە سیاسییە لە سۆنگەی ئارەزوویەکی نیشتمانیی گشتگیرەوە دێت بۆ هەنگاونان بەرەو پێکهێنانی حکومەت و تێپەڕاندنی ئەزموونەکانی پێشووی بنبەستی سیاسی، لە ناوەڕاستی تەباییەکی سەرەتاییدا کە مەودای پێویست دەداتە کەسی ڕاسپێردراو بۆ هەڵبژاردنی تیمێکی وەزاریی بەتوانا کە بتوانێت بە کارایی دۆسیە ستراتیژییەکان بەڕێوەببات، تاوەکو خواستەکانی شەقامی عێراقی لە بوارەکانی ئابووری و ئەمن و خزمەتگوزاریدا بەدی بهێنێت.
بورهان مەعمووری، ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران لە فراکسیۆنی "سابیتوون" لە دیالە، لە لێدوانێکدا بۆ ئاژانسی هەواڵی عێراقی (INA) جەختی کردەوە کە پشتگیرییەکی سیاسی و پەرلەمانی بۆ سەرۆک وەزیرانی ڕاسپێردراو هەیە، کە پەیوەستە بە هاوسەنگییە سیاسییەکان و شایستە هەڵبژاردنەکانەوە، ئاماژەی بەوەش کرد کە ئەم پشتگیرییە لە بەردەوامیی گفتوگۆکانی نێوان کوتلە سیاسییەکان و پێشکەشکردنی لیستی کاندیدەکان، لەگەڵ هێمنییەکی ڕاگەیاندن بۆ تێپەڕاندنی قۆناغی پێکهێنانی حکومەت بەرجەستە دەبێت.
وتیشی: نەرمی لەلایەن کوتلە سیاسییەکانەوە هەیە، بە جۆرێک هەندێک لایەن ئامادەییان نیشانداوە بۆ گۆڕینی کاندیدەکانیان ئەگەر ناڕەزایەتی جدی هەبێت، هەروەها ئاراستەیەک هەیە بۆ پشتبەستن بە پرەنسیپی هاوسەنگیی سیاسی و ڕەچاوکردنی لێهاتوویی لە دیاریکردنی وەزیرەکاندا، ئاماژەی بەوەش کرد کە هێنانەکایەی پۆستی نوێ یان هەموارکردنی هەندێک پێکهاتەی حکومی ڕەنگە وەک چارەسەرێکی تەوافوقی پێشنیار بکرێت، بەڵام ڕووبەڕووی هەندێک تێبینی دەبێتەوە کە پەیوەستن بە بچوکردنەوەی حکومەتەوە .
مەعمووری ڕوونی کردەوە کە پەرلەمان ئامادەیە بۆ بەستنی دانیشتنی دەنگدان لەسەر کابینەی وەزاری هەر کاتێک تەواو بوو، هەروەها هەماهەنگی لەگەڵ سەرۆکایەتی ئەنجومەنی نوێنەران هەیە بۆ دابینکردنی نیسابی یاسایی و خێراکردنی ڕێکارەکان، جەختیشی کردەوە کە پشتگیریی پەرلەمان بریتییە لە ئاسانکاریی بەستنی دانیشتنەکان و پێدانی متمانە لە وادە دەستوورییەکاندا، لە کاتێکدا فاکتەری تەبایی سیاسی لایەنی یەکلاکەرەوە دەبێت.
لای خۆشییەوە، ئەسعەد سافی، ئەندامی ڕەوتی حیکمەی نیشتمانی، ڕایگەیاند کە نەرمی و پێشکەوتنی بەرچاو لەو گفتوگۆیانەدا هەیە کە عەلی زەیدی، سەرۆک وەزیرانی ڕاسپێردراو، بۆ پێکهێنانی حکومەتی داهاتوو ئەنجامیان دەدات، ئاماژەی بەوەش کرد کە پێوەرە پەسەندکراوەکان جەخت لەسەر پیشەییبوون و تەکنۆکرات دەکەنەوە لەگەڵ پێدانی لەپێشینە بە دەموچاوە گەنجەکان.
سافی لە درێژەی قسەکانیدا بۆ (INA) وتی: داتاکانی ئێستا و جوڵە بەرفراوانەکانی سەرۆک وەزیرانی ڕاسپێردراو لە ڕێگەی دیدارەکانی لەگەڵ سەرکردەی کوتلەکان، ڕەنگدانەوەی پێشکەوتنە لە ڕێڕەوی دیپلۆماسی و سیاسیدا، ئاماژەی بەوەش کرد کە ئامانجەکە گەیشتنە بە کابینەیەکی وەزاری کە هاوسەنگی لە نێوان شایستەی هەڵبژاردن و مەرجی لێهاتووییدا بکات.
لەلایەکی دیکەوە، عەلی تەمیمی، توێژەری یاسایی، جەختی کردەوە کە سەرۆک وەزیرانی ڕاسپێردراو لەلایەن گەورەترین کوتلەی پەرلەمانییەوە، ٣٠ ڕۆژ مۆڵەتی لەبەردەمدایە بۆ پێشکەشکردنی کابینەکەی و بەرنامەی وەزاری بە ئەنجومەنی نوێنەران، بەپێی ماددەی ٧٦ لە دەستووری عێراق.
تەمیمی بۆ (INA) ڕوونی کردەوە کە سەرۆک وەزیرانی ڕاسپێردراو ناوی ئەندامانی کابینەکەی و بەرنامەکەی لە ماوەی ئەو ٣٠ ڕۆژەدا دەخاتە بەردەم پەرلەمان، و بە متمانەپێدراو دادەنرێت کاتێک پەرلەمان بە جیا دەنگ لەسەر وەزیرەکان و بە زۆرینەی ڕەها دەنگ لەسەر بەرنامەی وەزاری بدات, دوای تەواوبوونی نیسابی یاسایی.
ئاماژەی بەوەش کرد کە بڕیارێکی دادگای فیدراڵیی باڵا ژمارە ٩٣ی ساڵی ٢٠١٠، سەرۆک وەزیرانی ڕاسپێردراوی پابەند نەکردووە بە ناونانی هەموو ئەندامانی وەزارەتەکەی بەیەکجار، چ بە شێوەی ڕەسەن بێت یان بە وەکالەت، ڕوونیشیکردەوە کە دەکرێت وەزیرەکان بە چەند قۆناغێک پێشکەش بکرێن، هەروەها پەرلەمان دەتوانێت لە دەرەوەی ئەو ماوەیەی لە دەستووردا هاتووە دەنگ لەسەر بەرنامەی وەزاری و وەزیرەکان بدات.
سەبارەت بە لایەنی سیاسی، سەباح عگێلی، توێژەری سیاسی، بۆ (INA) ئاماژەی بەوە کرد کە عێراق چووەتە قۆناغە کۆتاییەکانی پێکهێنانی حکومەت دوای چوونە دەرەوە لە دۆخی بنبەستی سیاسی.
وتیشی: ئاماژەی ئەرێنی هەن سەبارەت بە سەرکەوتنی عەلی فالح زەیدی لە پێکهێنانی حکومەت، ئاماژەی بەوەش کرد کە زۆربەی کوتلە سیاسییەکان وەڵامدانەوە و پشتگیرییەکی ڕوونیان نیشانداوە، جگە لە هەبوونی قبوڵکردنی ناوخۆیی و دەرەکی بۆ کاندیدی گەورەترین کوتلە.
ئاماژەی بەوەش کرد کە کۆبوونەوەکانی نێوان هێزە سیاسییەکان هێشتا بەردەوامن، و زۆربەی کوتلەکان نیمچە ڕێککەوتوون لەسەر کابینەی وەزاری،" تیشکی خستە سەر ئەوەی کە "چوارچێوەی هەماهەنگی (الإطار التنسيقي) مەودای داوەتە ئەلزەیدی لە هەڵبژاردنی هەندێک وەزیر و ئەنجامدانی گۆڕانکاری لە هەندێک دەموچاوی سیاسی، جگە لە ئاراستەی هەڵبژاردنی کەسایەتی تەکنۆکرات بۆ هەندێک لە وەزارەتەکان."
ئەلعەکەیلی ڕوونی کردەوە کە زۆربەی وەزارەتەکان یەکلاکراونەتەوە و تەنانەت ئەگەر هەندێک پۆستیش بە ناتەواوی بمێننەوە، ئەوە ڕێگر نابێت لەبەردەم پەرلەمان بۆ بەستنی دانیشتنی دەنگدان و پێدانی متمانە بە حکومەت.
ئەوەشی خستە ڕوو کە هەفتەی داهاتوو ڕەنگە شاهیدی دانیشتنێکی چاوەڕوانکراوی پەرلەمان بێت بۆ دەنگدان لەسەر حکومەت، و ڕەنگە پێش ئەوە بەیاننامەیەک لەلایەن سەرۆک وەزیرانی ڕاسپێردراو یان چوارچێوەی هەماهەنگییەوە دەربچێت بۆ ڕاگەیاندنی تەواوبوونی کابینەکە یان ڕێککەوتن لەسەر زۆربەی پۆستەکان، تاوەکو کەشەکە بۆ پێدانی متمانە ئامادە بێت.
لە لایەکی ترەوە، ئیبراهیم عەبادی، نووسەر و سیاسی، بە (INA)ی ڕاگەیاند: عەلی زەیدی ڕووبەڕووی کێشەی گەورە نابێتەوە لە پێکهێنانی تیمە حکومییەکەی، ئاماژەی بەوەش کرد کە ئەو گفتوگۆیانەی لە نێوان ئەو و هێزە سیاسییە جیاوازەکاندا بەڕێوەدەچن، بە نەرمی و ئەرێنی و بەبێ ئاستەنگی گەورە ئەنجام دەدرێن.
عەبادی ڕوونی کردەوە کە هۆکاری ئەمە دەگەڕێتەوە بۆ ئەو تەباییە سیاسییە دەگمەنەی کە لە دۆسیەی کاندیدکردندا هاتە ئاراوە، جگە لە ئارەزووی لایەنە جیاوازەکان بۆ تەواوکردنی پێکهێنانی حکومەت لە ماوەی دەستووریدا.
وتیشی: کوتلە سیاسییەکان ڕاهاتبوون داوای پشکی وەزاری بکەن بەپێی قورسایی پەرلەمانییان، و ئەو نەریتە سیاسییەی لە ساڵانی ڕابردوودا هەبووە پرەنسیپی دابەشکردنی وەزارەت و دەستەکان و پلە تایبەتەکانی لەژێر ناوی 'شایستەی هەڵبژاردن' چەسپاندووە، ئاماژەی بەوەش کرد کە چێشتخانەی سیاسی شارەزایە لە دابەشکردنی پشکەکان بەپێی ژمارەی هەڵبژاردنەکان.
لە هەمان کاتدا ئاماژەی بەوە کرد کە داتاکانی ئێستا توندبوونی هەڵوێستەکان نیشان نادەن، چونکە قەناعەتێک هەیە بە پێویستی پەلەکردن لە پێکهێنانی حکومەتێکی خاوەن دەسەڵاتی تەواو بۆ بەڕێوەبردنی قۆناغی ئێستا کە بە قۆناغێکی سەخت لە ڕووی ئابووری و سیاسییەوە وەسفی کرد.
عەبادی پێشبینی کرد کە پەرلەمان پێش جەژنی قوربان دەنگ لەسەر حکومەت و بەرنامەکەی بدات، ئەمەش بە پشتبەستن بە گوڕوتینی تەباییە سیاسییەکان و کەشە ئەرێنییە دەرەکییەکان.
هەر لەم بارەیەوە، حەیدەر زالمی، شارەزای یاسایی، بۆ (INA) جەختی کردەوە کە ئەو دانوستانانەی پێش ڕاگەیاندنی کاندیدی گەورەترین کوتلە لەلایەن چوارچێوەی هەماهەنگییەوە ئەنجامدراون، بە قۆناغێکی درێژی گفتوگۆ و لێکتێگەیشتندا تێپەڕیون، چ لە ناو چوارچێوەکەدا یان لەگەڵ کوتلە سیاسییەکانی دیکەدا.
زالمی ڕوونی کردەوە کە ئەم دانوستانانە بوونە هۆی کاندیدکردنی عەلی زەیدی لەلایەن چوارچێوەی هەماهەنگییەوە وەک کاندیدی گەورەترین کوتلە، پێش ئەوەی بە فەرمی لەلایەن سەرۆک کۆمارەوە ڕابسپێردرێت.
ئاماژەی بەوەش کرد کە زەیدی زنجیرەیەک دیدار و کۆبوونەوەی لەگەڵ هێزە سیاسییە جیاوازەکان ئەنجامداوە، لەوانە کوتلەکانی ناو چوارچێوەی هەماهەنگی، جگە لە دیدار لەگەڵ هێزە سیاسییە سووننە و کوردەکان، تیشکی خستە سەر ئەوەی کە سەردانەکەی بۆ هەولێر لە چوارچێوەی هەوڵەکانی بەهێزکردنی لێکتێگەیشتنە سیاسییەکان بوو سەبارەت بە پێکهێنانی حکومەت.
زالمی وتی: ئاماژەکانی ئێستا دەریدەخەن کە پرۆسەی پێکهێنانی حکومەت ڕەنگە خێراتر بێت لەوەی چاوەڕوان دەکرێت، بەتایبەتی لە سایەی هەبوونی قبوڵکردنی ناوخۆیی و پێشوازییە نێودەوڵەتییەکانی وڵاتانی عەرەبی و بیانی لە سەرۆک وەزیرانی ڕاسپێردراو.
هەروەها وتی: ئەنجومەنی نوێنەران ڕەنگە لە هەفتەی داهاتوودا ئامادە بێت بۆ پێشوازیکردن لە پێکهاتەی حکومەتی نوێ، ئەمەش بەپێی لێدوان و دزەپێکردنە میدیاییەکان.
جەختی کردەوە کە نەرمی لە پرۆسەی ڕاسپاردندا هاوکار بوو لە خێراکردنی دانوستانەکان، چونکە هەندێک کوتلە مەودایەکیان داوەتە سەرۆک وەزیرانی ڕاسپێردراو بۆ هەڵبژاردنی وەزیرەکان لە ڕێگەی پێشکەشکردنی زیاتر لە کاندیدێک بۆ هەر وەزارەتێک و جێهێشتنی بڕیاری کۆتایی بۆ کەسی ڕاسپێردراو دوای لێکۆڵینەوە لە ژیاننامەیان (CV).
نەبیل عەزاوی، شرۆڤەکاری سیاسی، لای خۆیەوە بۆ (INA) وتی: عەلی زەیدی پشتگیرییەکی بەرفراوانی هێزە سیاسییە جیاوازەکانی هەیە،" ئاماژەی بەوەش کرد کە هیچ لایەنێکی سیاسی بایکۆت یان ناڕەزایەتی بەرامبەر ڕاسپاردنی ڕانەگەیاندووە.
عەزاوی ڕوونی کردەوە کە زۆربەی کوتلە سیاسییەکان سێ ناویان بۆ هەر وەزارەتێک پێشکەش کردووە تاوەکو ڕاسپێردراوەکە یەکێکیان هەڵبژێرێت، ئاماژەی بەوەش کرد کە نەرمییەکی گەورە لەلایەن هێزە سیاسییەکانەوە هەیە، تەنانەت هەندێک کوتلە ئامادەییان نیشانداوە بۆ گۆڕینی ناوە پێشنیارکراوەکان بە جۆرێک کە لەگەڵ بەرژەوەندی نیشتمانی بگونجێت.
ئاماژەی بەوەش کرد کە عێراق بە قۆناغێکی هەستیاردا تێپەڕ دەبێت کە پێویستی بە کەسایەتییەک هەیە بتوانێت قەیرانە سیاسی و ئابوورییەکان بەڕێوەببات، تیشکی خستە سەر ئەوەی کە "ئاڵینگارییە ئابوورییەکان بوونەتە پێشەنگی ئەو دۆسیانەی ڕووبەڕووی وڵات دەبنەوە، ئەمەش پێویستی بە نەشتەرگەرییەکی ئابووری هەیە بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان.
وتیشی: ئاماژە سیاسییەکانی ئێستا جەخت لە ئاراستەی کوتلەکان دەکەنەوە بەرەو پشتگیریکردنی ئەلزەیدی بۆ دوورکەوتنەوە لە دووبارەبوونەوەی حاڵەتەکانی بنبەستی سیاسی، ڕوونی کردەوە کە هێزە سیاسییەکان گەیشتوونەتە ئەو قەناعەتەی کە هەڵبژاردنی کەسایەتییەک کە بە تەواوی لەسەر لایەنێکی دیاریکراو هەژمار نەکرێت، توانای پێ دەبەخشێت بۆ ناردنی پەیامی هێورکردنەوە و هاوسەنگی لە ناوخۆ و دەرەوەدا.
لە کۆتاییدا جەختی کردەوە کە سەرکەوتنی سەرۆک وەزیرانی ڕاسپێردراو بەندە بە هاوکاریی کوتلە سیاسییەکان و پێدانی مەودای پێویست پێی بۆ بڕیاردان، ئاماژەی بەوەش کرد کە قۆناغی داهاتوو پێویستی بە یەکگرتووییەکی سیاسی بەرفراوان هەیە لە سایەی قەیرانە ئیقلیمی و ئابوورییە جیهانییەکاندا، و هێزە سیاسییەکان درک بە گرنگیی بەڕێوەبردنی قۆناغەکە بە کەمترین زیانی سیاسی دەکەن