بەغداد – INA – ئایە مەنسور
وامدەزانی هەموو ڕۆژێک دەکوژێمەوە، کاتێک گەیشتمە ناوەندی چاکسازی هەستم کرد کەسێک پێش کەوتنی کۆتایی دەستی گرتم. بە دەنگێکی لەرزۆکەوە، یەکێک لە چاکبووەوە عێراقییەکان چیرۆکی خۆی لەگەڵ ئالوودەبوون دەگێڕێتەوە؛ ئەو چیرۆکەی بە ئەزموونێکی بچووک دەستی پێکرد و پاشان گۆڕا بۆ هەڵدێرێک کە تەندروستی و پەیوەندییەکان و سیمای ژیانە کۆنەکەی قووت دا.
لە ناوەندی چاکسازیدا، چارەسەر تەنها دەرمان و دانیشتنی پزیشکی نەبوو، بەڵکو هەوڵێکی تاقەتپڕوکێن بوو بۆ گەڕاندنەوەی مرۆڤێک کە لە ناوەوە داڕمابوو؛ گەڕایەوە بۆ لای دایکی بێ ترس، بۆ خەوتن بێ مۆتەکە، و بۆ بیرکردنەوە لە سبەینێ دوای ماوەیەکی درێژ لە تاریکی. لە نێوان ئەو چیرۆکانەی لەم ناوەندانەوە دەردەچن، پرسیارێکی گەورە سەرهەڵدەدات دەربارەی گرنگی چاودێری دەروونی و کۆمەڵایەتی لە ڕزگارکردنی ئالوودەبووان و پێدانی دەرفەتێکی ڕاستەقینە بۆ گەڕانەوە بۆ ژیان. لە ناو ئەم سەنتەرانەوە گەشتێکی ئاڵۆز دەستپێدەکات کە تەنها لە کێشانەوەی ماددە هۆشبەرەکە لە جەستەدا ناوەستێت، بەڵکو درێژ دەبێتەوە بۆ شتێکی قووڵتر: نۆژەنکردنەوەی ئەوەی لە دەرووندا درزی بردووە، بنیاتنانەوەی پەیوەندی لەگەڵ خێزان، و گەڕاندنەوەی توانای کارکردن و ڕێکخستنی ژیانی ڕۆژانە.
(محەمەد)، یەکێک لەو کەسانەی چاکبووەتەوە و پێی باش بوو ناوی خوازراو بەکاربهێنێت، بە ئاژانسی هەواڵی عێراقی، ڕاگەیاند: "چاکبوونەوەی ڕاستەقینە تەنها بە ژمارەی ئەو ڕۆژانە ناپێورێت کە کەسەکە لە بەکارهێنان دوور دەکەوێتەوە، بەڵکو بە توانای گەڕانەوەی بۆ ناو کۆمەڵگە بەبێ ئەوەی لە کاتی یەکەم بۆشایی یان سەرنەکەوتن یان تانەیەکدا بڕووخێتەوە." ئاماژەی بەوەشکرد: "نایشارمەوە ساتی چوونە ناو ناوەندی چاکسازی یەکێک بوو لە قورسترین ساتەکانی ژیانم، بەجۆرێک گەیشتم کە ترس و دوودڵی گەمارۆی دابووم و قەناعەتم وابوو چارەسەرەکە سەرکەوتوو نابێت."
ئەو وتیشی: "ڕۆژانی یەکەم زۆر سەخت بوون، بەتایبەت لەگەڵ نیشانەکانی کێشانەوەی ماددەکە کە بە دڵەڕاوکێیەکی توند و تێکچوونی خەو و گرژیی جەستەیی و دەروونی و ئارەزووی ڕاکردن باوەشیان پێدا کردم، بەڵام ئەوەی باری سووک کردم، ئەو شێوازە بوو کە کارمەندانی ناوەندەکە لە کاتژمێرەکانی یەکەمەوە مامەڵەیان لەگەڵ کردم." ئاماژەی بەوەش کرد: پزیشک و ستافە تەندروستییەکان تەنها بە پێدانی دەرمان و چاودێریکردنی دۆخەکەی نەوەستان، بەڵکو هەنگاو بە هەنگاو بۆیان ڕووندەکردەوە چی لە جەستەیدا ڕوودەدات و دڵنیایان دەکردەوە کە ئەو ئازارەی پێیدا تێدەپەڕێت بەشێکە لە قۆناغی چارەسەر نەک نیشانەی کۆتایی.
محەمەد دەڵێت: ئەم پاڵپشتییە، لەگەڵ بەدواداچوونی ڕۆژانە و قسەی هێمنانە و مامەڵەی مرۆیی، وای لێکرد پابەندی بیرۆکەی بەردەوامبوون بێت دوای ئەوەی چەندین جار خەریک بوو پاشەکشە بکات. جەختیشی کردەوە کە ئەوەی ترسی ڕەواندنەوە، هەستکردن بوو بەوەی چیتر لە ڕووبەڕووبوونەوەی ئالوودەبووندا تەنها نییە، و ناوەندەکە بۆ یەکەمجار هەستێکی ڕاستەقینەی پێبەخشی کە چاکبوونەوە و گەڕاندنەوەی ژیان بە شێوەیەکی پلەبەندی و ئارام ئەگەری هەیە.
ئەو وتی: "ئەوەی زۆرترین دڵنیایی پێبەخشیم بوونی تیمێکی تەواو بوو کە پزیشکانی دەروونی و پسپۆڕانی دەروونی تێدابوو؛ ئەوان یارمەتییان دام لە تێگەیشتن لەو ترس و شڵەژان و گۆڕانکارییە توندانەی باری دەروونیم، کە هێندەی ئازارە جەستەییەکان دایان دەپاچیم."
ئەم هاوکارییەی نێوان ستافە تەندروستی و دەروونییەکان لە ناو سەنتەرەکەدا، وای کردووە محمد هەست بکات چارەسەرەکە لە چەند ئاستێکدایە و ئامانجەکە تەنها هێورکردنەوەی نیشانەکان نییە، بەڵکو گەڕاندنەوەی هاوسەنگی و تێگەیشتنە لەو هۆکارانەی گەیاندوویانە بەو قۆناغە.
ژمارەی سەنتەرەکانی چارەسەرکردن و چاکسازی ئالوودەبووان لە عێراق بۆ ١٦ سەنتەر زیادی کردووە کە لە نێوان بەغدا و پارێزگاکانی تردا دابەشکراون، بە توانای وەرگرتنی زیاتر لە پێنج هەزار نەخۆش. ئەمە لە چوارچێوەی هەوڵەکانی حکومەتدایە بۆ فراوانکردنی لایەنی چارەسەر لەگەڵ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەمنی. ئەم سەنتەرانە بە هەماهەنگی نێوان وەزارەتی ناوخۆ و وەزارەتی تەندروستی کاردەکەن.
محەمەد لە کۆتاییدا باسی لەوە کرد کە ڕۆژانی دوای قۆناغی یەکەم گۆڕانکاری ڕوونیان لە ژیانیدا دروست کردووە؛ خەوی ڕێکبووەتەوە، توانای نانخواردنی بە هێمنی بۆ گەڕاوەتەوە و پابەندی خشتەیەکی ڕۆژانەی دیاریکراو بووە. ئەم ڕێکییە هەستی بە ئارامی پێبەخشیوە و بۆی دەرکەوتووە کە چاکبوونەوە خەونێکی دوور نییە، بەڵکو هەنگاوی بچووکی ڕۆژانەیە کە بە هێمنی کۆدەبنەوە.